 |
| Nghề hái chè vằng tuy nhọc nhằn nhưng mang lại nguồn thu nhập tương đối ổn định. |
Vào rú tìm chè
Đội chiếc mũ trùm kín đầu, mặc áo quần che kín tay chân, bà Nguyễn Thị Nở (xã Phú Vang) cầm chiếc liềm nhỏ, rảo bước vào rú cát. Sau những cơn mưa lớn, những lùm cây trên rú cát càng thêm xanh tốt, đan xen, rậm rạp. Dựa vào trí nhớ, bà Nở chỉ mất ít phút đã tìm thấy bụi chè vằng xanh tốt mọc chen giữa các loại cây khác.
15 năm gắn bó với nghề, bà Nở thuộc lòng những khu vực có chè vằng. Kinh nghiệm tích lũy qua từng chuyến đi giúp bà thuộc địa hình, biết những nơi có nhiều chè vằng, từ những rú cát quen thuộc ở xã Phú Vang, Phú Vinh đến những khu vực xa hơn ở Vinh Lộc, Phú Lộc, Hưng Lộc, Lộc An.
Theo bà Nở, chè vằng có hai loại phổ biến là chè vằng sẻ và chè vằng trâu. Trong đó, chè vằng sẻ có lá nhỏ, được người thu mua ưa chuộng hơn do được cho là có giá trị dược liệu cao hơn. Vì vậy, chè vằng sẻ được nhiều người tìm hái, khiến việc tìm kiếm ngày càng khó khăn.
Bà Nở cho biết: “Đi hái chè vằng phải biết nhìn cây, lá, chứ không phải cứ gặp dây chè là cắt. Chè vằng sẻ được chuộng hơn nên muốn hái được nhiều phải chịu khó đi sâu, tìm đến những bụi cây rậm rạp. Có khi tôi phải đi một quãng xa mới gặp”.
Dụng cụ của những người hái chè vằng khá đơn giản, chỉ cần quần áo dài, mũ nón và một chiếc liềm vừa tay. Thế nhưng, đằng sau những vật dụng đơn sơ ấy là cả một hành trình đòi hỏi sức bền và sự cẩn trọng. Người hái phải len lỏi qua những lùm bụi, cúi người vạch từng nhánh cây, dùng liềm cắt chè vằng giữa địa hình rậm rạp, với không ít hiểm nguy rình rập.
Trong đó, ong vò vẽ là nỗi lo thường trực. Những lùm cây rậm rạp, kín gió cũng là nơi loài ong này làm tổ. Bà Nở cho biết: “Vừa tìm chè vằng, vừa bứt lá nhưng tai phải thính, mắt phải tinh, lúc nào cũng phải cẩn trọng. Chỉ một cử động vô tình chạm phải tổ ong là có thể gặp nguy hiểm. Chưa kể, ngoài ong vò vẽ, trong những bụi rậm còn có rắn, rết”.
Chắt chiu lộc từ rú cát
Bà Nguyễn Thị Hoa (xã Phú Vang) cũng có gần 20 năm mưu sinh bằng những chuyến băng rú hái chè vằng. Với bà, công việc này tuy nhọc nhằn nhưng có thể thực hiện quanh năm, không bó hẹp trong một mùa vụ nhất định, giúp gia đình có thêm thu nhập.
Mỗi ngày, bà Hoa thường đi từ sáng, len lỏi qua những khu vực có chè vằng và tranh thủ nghỉ ngơi, ăn trưa ngay dưới các lùm cây. “Làm nghề này phải chịu khó, có khi đi cả ngày giữa nắng nóng, ăn uống cũng ngay trong rú. Thu nhập từ hái chè vằng không quá cao nhưng tương đối ổn định. Cây mọc tự nhiên, có thể hái quanh năm nên có thêm tiền trang trải cuộc sống”, bà Hoa chia sẻ.
Theo những người làm nghề, nhu cầu thu mua chè vằng tương đối ổn định, lượng chè hái được thường được thu mua hết. Điều thuận lợi là chè vằng sau khi phơi khô thường được thu mua ngay tại nhà để chế biến cao dược liệu.
Mỗi ngày, người hái có thể thu được khoảng 12 - 15kg chè vằng tươi. Sau mỗi chuyến đi, chè vằng được mang về phơi khô. Trung bình, khoảng 2kg chè vằng tươi mới cho ra 1kg chè khô, có giá khoảng 50.000 đồng/kg.
Không đòi hỏi vốn đầu tư lớn hay mặt bằng sản xuất, nghề hái chè vằng tận dụng nguồn cây mọc tự nhiên và sức lao động của người dân. Tuy nhiên, thu nhập mỗi chuyến đi còn tùy thuộc vào sức khỏe, công sức bỏ ra và lượng chè tìm được.
Gần hai thập niên theo nghề, bà Hoa hiểu rằng, muốn có nguồn chè để thu hái lâu dài, phải biết gìn giữ nguồn cây tự nhiên. Bởi vậy, trong lúc thu hái, bà Hoa và bà Nở đều chú ý cắt những phần dây chè phù hợp, chừa lại phần gốc để cây tiếp tục sinh trưởng. Đó cũng là cách họ giữ công việc cho mình về sau.