Cầm tấm Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn thơm mùi mực, bà Đặng Thị Trang, tổ dân phố An Lưu (phường Hóa Châu) bảo, có nằm mơ bà cũng không nghĩ có ngày được chính tay cầm “thẻ đỏ” mang tên gia đình mình. Đó là thành quả sau nhiều năm mòn mỏi, kiên trì gõ cửa khắp các cơ quan chức năng, qua không biết bao nhiêu lần nộp hồ sơ rồi lại ngậm ngùi mang về vì hàng loạt lý do hành chính. 

Đó cũng là niềm xúc động của ông Đào Thuận. Hàng chục năm qua, ngôi nhà của họ nằm trên dải đất Bàu Hạ trong tình trạng “ba không”: Không cơ sở pháp lý, không thể vay vốn ngân hàng để phát triển kinh tế, không thể tách thửa chia cho con cái. “Mỗi lần nghe tin quy hoạch hay điều chỉnh địa giới, cả gia đình lại thấp phỏm lo âu vì hồ sơ đất đai của mình không biết đang ở đâu. Nay được xử lý dứt điểm, được cầm giấy chứng nhận trên tay, chúng tôi mới thực sự thấy mình có một chỗ ở ổn định và yên tâm tính chuyện lâu dài cho con cháu”, ông Thuận chia sẻ.

Lật lại lịch sử, nguồn gốc đất của hàng chục hộ dân tại khu vực Bàu Hạ hình thành từ năm 1994. Thời điểm đó, thực hiện chủ trương lớn của địa phương, chính quyền đã tiến hành tái định cư, bố trí đất ở cho các hộ dân thuộc diện thủy diện, sống bằng nghề chài lưới và nhà chồ ven sông Hương lên bờ ổn định cuộc sống. Thế nhưng, trải qua hơn 30 năm lịch sử với nhiều lần chuyển nhượng, biến động sử dụng đất, cộng thêm những điều chỉnh quy hoạch đô thị qua các thời kỳ, việc thiếu hụt nghiêm trọng các hồ sơ pháp lý ban đầu đã khiến việc cấp “thẻ đỏ” rơi vào bế tắc kéo dài.

Sự ách tắc ấy không chỉ xuất phát từ tính chất phức tạp của lịch sử đất đai, mà cốt lõi nằm ở cơ chế quản lý cũ. Trước đây, một bộ hồ sơ đất đai từ cơ sở muốn được tháo gỡ phải đi qua nhiều cửa: Từ UBND xã/phường lên Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện, sang Văn phòng Đăng ký đất đai, rồi trình lên UBND cấp huyện, có trường hợp phải chuyển lên các sở, ngành cấp tỉnh. Chỉ cần một khâu “vướng mắc” hoặc né trách nhiệm, hồ sơ sẽ bị đình trệ. Người dân chờ đợi, cán bộ cơ sở thì không dám vượt quyền. Những bộ hồ sơ tồn đọng thì ngày một dày thêm theo năm tháng.

Ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (CQĐP2C) chính thức đi vào vận hành, tầng nấc trung gian cấp huyện được giải thể, nút thắt lịch sử ấy mới thực sự được tháo gỡ từ gốc.

Ngay sau khi thành lập chính quyền phường mới trên cơ sở sáp nhập các địa bàn cũ, UBND phường Hóa Châu đã thành lập tổ công tác đặc biệt, rà soát và lập danh mục phân loại toàn bộ 151 hồ sơ đất đai tồn đọng phức tạp kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ. Trong số này, nhóm hồ sơ đất Bàu Hạ được xếp vào hàng “khó chồng khó” do lịch sử giao đất không rõ ràng, hiện trạng sử dụng đất có sự chênh lệch lớn so với bản đồ đo đạc qua các thời kỳ, và nhiều chủ hộ đã qua đời hoặc chuyển nhượng qua tay nhiều người.

Nói về quyết tâm tháo gỡ điểm nóng này, ông Phan Trọng Nghĩa, Chủ tịch UBND phường Hóa Châu, nhớ lại: “Nếu tiếp tục làm theo tư duy cũ, tức là chờ người dân nộp đủ giấy tờ theo đúng quy định hiện hành thì không biết đến bao giờ dân Bàu Hạ mới lấy được giấy chứng nhận. Chúng tôi xác định, chính quyền phải đi tìm nguyên nhân và tự tìm giải pháp tháo gỡ chứ không thể bắt dân mò mẫm tự gỡ khó những vướng mắc đã tồn đọng từ 30 năm trước”.

Nói là làm, lãnh đạo UBND phường Hóa Châu cùng cán bộ địa chính - xây dựng mang theo bản đồ, sổ sách địa chính qua các thời kỳ trực tiếp đến từng hộ dân ở khu vực Bàu Hạ. Cán bộ phường phối hợp với Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai đến từng thửa đất, đo đạc lại hiện trạng, xác định chính xác ranh giới không có tranh chấp. Đối với những hồ sơ thời gian sử dụng đất bị gián đoạn hoặc thiếu hóa đơn nộp thuế, phường đã chủ động đứng ra tổ chức các cuộc họp dân, mời các bậc lão thành, nguyên lãnh đạo thôn, xã qua các thời kỳ đến xác nhận nguồn gốc đất một cách công khai, minh bạch trước sự chứng kiến của toàn thể cộng đồng dân cư.

Bằng phương pháp làm việc khoa học, kiên trì và dám chịu trách nhiệm, chỉ sau chưa đầy 8 tháng tập trung gỡ khó, 148 trong tổng số 151 hồ sơ tồn đọng kéo dài nhiều thập kỷ tại Hóa Châu đã được hoàn thiện thủ tục và trao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tận tay người dân. 3 hồ sơ còn lại do đang có tranh chấp dân sự về thừa kế cũng đã được phường hướng dẫn thủ tục hòa giải và khởi kiện ra tòa án theo đúng quy định.

Đánh giá về bước chuyển đột phá này, ông Trần Thanh Quang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường phân tích: Trước đây, quy trình xử lý một hồ sơ đất đai bị vướng mắc mất rất nhiều thời gian vì cấp xã chỉ lập hồ sơ ban đầu rồi chuyển lên cấp huyện. Cán bộ cấp huyện do không nắm sát thực địa nên lại ra văn bản yêu cầu cấp xã xác minh lại, tạo thành một vòng lặp luẩn quẩn. Khi thực hiện mô hình CQĐP2C, chính quyền cơ sở được giao quyền trực tiếp xác minh nguồn gốc đất, chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ và trực tiếp đối thoại với Nhân dân.

Căn nhà nhỏ của ông Trần Văn Bi nằm sâu trong một con kiệt nhỏ thuộc tổ dân phố Định Cư (phường Mỹ Thượng). Sau một biến cố tai biến mạch máu não nghiêm trọng, ông Bi bị liệt nửa người, nằm một chỗ và hoàn toàn mất khả năng đi lại. Mỗi kỳ làm thủ tục gia hạn trợ cấp xã hội hay chứng thực giấy ủy quyền cho người nhà nhận lương, cả gia đình lại chật vật. Quy định pháp luật bắt buộc người ủy quyền phải có mặt tại trụ sở hành chính hoặc phải có chứng nhận của cơ quan y tế, việc di chuyển một người bệnh nằm liệt giường lên xe cấp cứu chỉ để đến điểm chỉ tay vào tờ giấy chứng thực là một gánh nặng cho dân. 

Thấu hiểu hoàn cảnh thương cảm đó, cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Mỹ Thượng đã thực hiện một quy trình chưa từng có trong tiền lệ hành chính địa phương. Hàng tháng, cán bộ tư pháp - hộ tịch cùng đại diện lãnh đạo phường trực tiếp mang máy tính xách tay, thiết bị lăn tay sinh trắc học và hồ sơ đến tận giường bệnh của ông Bi. Để đảm bảo tính pháp lý nghiêm ngặt mà vẫn tạo thuận lợi tuyệt đối cho người dân, cán bộ đã chủ động áp dụng công nghệ số: Sử dụng điện thoại thông minh quay video ghi hình lại toàn bộ quá trình đọc nội dung giấy tờ, xác nhận sự tự nguyện và hành vi điểm chỉ của ông Bi làm căn cứ pháp lý lưu trữ trên hệ thống.

Không riêng gì trường hợp ông Bi, cách làm nhân văn này đã được phường Mỹ Thượng nhân rộng thành một quy chế bắt buộc. Tính đến nay, đã có 281 trường hợp thuộc diện người già yếu trên 80 tuổi, người khuyết tật nặng, bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối trên địa bàn phường được cán bộ mang dịch vụ công đến tận nhà giải quyết, đạt tỷ lệ 100% hồ sơ được xử lý đúng hạn và trước hạn.

Nhìn lại hành trình một năm chính thức vận hành mô hình CQĐP2C, những kết quả đạt được đã chứng minh tính đúng đắn và tầm nhìn chiến lược của cuộc cải cách bộ máy. Việc giảm từ 133 đơn vị hành chính cấp xã xuống còn 40 đơn vị không chỉ giúp tiết kiệm hàng trăm tỷ đồng ngân sách chi thường xuyên mỗi năm, tinh gọn bộ máy biên chế, mà điều cốt lõi là đã giải phóng hệ thống hành chính khỏi sự cồng kềnh, trì trệ và triệt tiêu tâm lý đùn đẩy trách nhiệm. 

Nói về bài học kinh nghiệm sau một năm chuyển đổi, UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH thành phố Nguyễn Đình Trung khẳng định: Thành công lớn nhất sau một năm không chỉ là việc bộ máy mới được sắp xếp trơn tru, đi vào vận hành ổn định không xáo trộn, mà là trách nhiệm của từng cấp, từng vị trí cán bộ ngày càng được xác định rõ ràng, minh bạch hơn. Mô hình CQĐP2C đang từng bước trở thành nền tảng vững chắc cho một phương thức quản trị đô thị hiện đại. Nơi đây, quyền lực được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho cơ sở; trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu được xác lập rõ ràng hơn và sự hài lòng, niềm tin của Nhân dân thực sự trở thành thước đo tối cao, duy nhất cho hiệu quả hoạt động của toàn bộ bộ máy chính quyền.