Chuyện là khi ông còn làm tiểu đoàn trưởng huấn luyện tân binh thì anh sĩ quan trẻ kia mới vào lính. Tiểu đoàn ông là điển hình trong quản lý tốt bộ đội, nhiều năm không có chiến sĩ đào ngũ, thành tích ấy được các đơn vị bạn học tập, noi gương. Thế nhưng, anh lính trẻ kia đã đào ngũ khiến nhiều cán bộ tức giận bởi việc này làm cho thành tích đơn vị như “đổ sông, đổ biển”.
Cấp dưới đề xuất nên thông báo trường hợp đào ngũ này về địa phương và đề nghị huyện đội xử lý, họ có thể buộc đối tượng cải tạo lao động hoặc gọi nhập ngũ đợt khác, thậm chí chuyển qua tòa án binh. Làm vậy, đơn vị vừa nhẹ trách nhiệm vừa thể hiện sự nghiêm minh của kỷ luật quân đội.
Ông không đồng ý cách xử lý này vì báo về địa phương thì hàng xóm, gia đình đều biết rồi kèm theo các hình phạt nặng nề, làm vậy khác nào “giết” cậu ta. Phải giữ nghiêm kỷ luật nhưng cũng không được xem nhẹ danh dự và tương lai của một chiến sĩ. Nghĩ vậy nên ông cho người về tận nhà động viên người lính trẻ quay lại đơn vị và trực tiếp gặp gỡ. Qua tìm hiểu, ông được biết cán bộ trung đội, đại đội cũng có trách nhiệm trong sai phạm này.
Chẳng là, sau mấy tháng huấn luyện, chiến sĩ mới có thể được xem xét cho về thăm nhà. Thấy nhiều đồng đội được đi tranh thủ với lý do “mẹ ốm, ba nằm viện, ông đau nặng…”, người chiến sĩ kia cũng xin về thăm nhà. Nhưng lý do “nhớ nhà” của cậu không được chỉ huy đồng ý vì bị cho “không chính đáng”. Sau một, hai lần xin về không được, cậu tự ý bỏ đơn vị.
Tất nhiên cậu bị kỷ luật. Ông cũng phê bình cán bộ cấp dưới: “Lý do ốm đau, nằm viện kia chưa đủ cơ sở để khẳng định nhưng các anh lại tin. Trong khi chiến sĩ nói thật, mình lại không lắng nghe, thấu hiểu, như thế khác nào buộc người ta nói dối. Nhớ nhà chẳng lẽ không phải lý do chính đáng đối với người lần đầu đi xa!?”
Sau lần sai phạm của người lính ấy, ông luôn quan tâm động viên và cậu đã phấn đấu thành một chiến sĩ tốt. Hơn thế, nghe lời khuyên của ông, cậu thi vào trường sĩ quan, phục vụ lâu dài trong quân đội.
Chuyện nhỏ nhưng nếu ngày ấy ông có cách ứng xử khác có thể đời người chiến sĩ kia đã rẽ theo một hướng khác, không được như hôm nay và chắc hẳn sẽ không có đoạn kết đầy ân tình như đã thấy.
Nguyễn Trọng Hoạt