 |
| Lớp học hòa nhập tại Trung tâm Dạy nghề và Tạo việc làm cho người khuyết tật |
Những dấu hiệu sớm bị bỏ qua
Người mẹ trải lòng, con chị chậm nói hơn những đứa trẻ cùng tuổi, có khi cả ngày không phát ra một tiếng nào. Khi gọi tên, con không quay lại. Con có thể ngồi hàng giờ xoay bánh xe, xếp đồ chơi theo một trật tự lặp đi lặp lại và dường như ít quan tâm đến thế giới xung quanh. Những lời an ủi kiểu: “Chậm đi thì đói, chậm nói thì giàu” từng giúp chị tự trấn an và nuôi hy vọng.
Ngày đưa con đi đánh giá phát triển là ngày chị không bao giờ quên. Khi nghe các chuyên gia nói con có dấu hiệu rối loạn phổ tự kỷ kèm chậm phát triển, chị bàng hoàng. Nhưng rồi, giữa những ngày u ám ấy, chị nhận ra một điều: Con không thay đổi sau chẩn đoán, chỉ có người lớn cần thay đổi cách nhìn và cách đồng hành.
“Con vẫn là đứa trẻ ấy, vẫn cười theo cách rất riêng, vẫn thích những điều đơn giản, vẫn cần tôi như trước. Con không biết mình “tự kỷ”, không biết mình “chậm phát triển”. Điều con cần lúc này là được yêu thương, được lắng nghe và được thấu hiểu”, chị viết. Từ đó, chị học cách quan sát con nhiều hơn, không phải để so sánh mà để hiểu: con khóc không hẳn vì hư, mà vì chưa biết diễn đạt; con né tránh giao tiếp không phải vì lạnh lùng, mà vì thế giới quá ồn ào và mỗi hành vi “khác thường” có thể là một thông điệp con đang cố gắng gửi đi.
Câu chuyện ấy chạm vào một thực tế khá phổ biến: Nhiều gia đình mắc kẹt giữa nỗi sợ con bị “gắn mác” tự kỷ và hy vọng mong manh con sẽ thay đổi khi lớn dần lên. Vì vậy, có những phụ huynh chưa thể chấp nhận tình trạng của con, cuộc sống gia đình dễ rơi vào một vòng xoáy căng thẳng: Trẻ có những hành vi “khó hiểu”, người lớn bực bội rồi la mắng, khiến trẻ phản ứng mạnh hơn, còn phụ huynh thì ngày càng tuyệt vọng. Trong khi đó, điều cần thiết nhất lại là nhận diện sớm, can thiệp phù hợp và đồng hành lâu dài với các em.
Nhận diện sớm, đồng hành đúng
Không chỉ trong gia đình, hành trình của trẻ còn gặp thêm nhiều rào cản khi bước vào môi trường học đường, nơi việc hỗ trợ hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp giữa phụ huynh và nhà trường. Thực tế, có trường hợp phụ huynh bao bọc quá mức hoặc chọn cách né tránh, ngại chia sẻ thông tin, khiến giáo viên khó nắm bắt được nhu cầu thực sự của trẻ để kịp thời điều chỉnh phương pháp hỗ trợ. Một giáo viên mầm non chia sẻ: “Có bé không hiểu yêu cầu của cô nên hay la hét hoặc tự ý rời chỗ. Phụ huynh lại cho rằng cháu chỉ nghịch ngợm, hiếu động. Khi không nhìn đúng bản chất, cả cô lẫn trò đều mệt, và trẻ vẫn là người thiệt thòi nhất”.
Không ít phụ huynh né tránh làm giấy xác nhận khuyết tật cho con vì chưa vượt qua được tâm lý chấp nhận con mình là trẻ khuyết tật. Trong khi, chính điều này lại là cơ sở để trẻ được tiếp cận các hỗ trợ cần thiết về y tế, giáo dục và can thiệp. Vì vậy, các em sẽ khó khăn hơn khi không theo kịp lớp học. Các em không được hiểu đúng hành vi, bị nhắc nhở, bị so sánh khiến chán nản, mệt mỏi.
Theo Tiến sĩ tâm lý tham vấn Nguyễn Bảo Uyên, người có nhiều năm làm việc trong lĩnh vực can thiệp sớm, không ít phụ huynh đưa con đi kiểm tra nhưng lại dừng trị liệu vì chưa chấp nhận kết quả. Trong khi đó, can thiệp sớm và đúng cách có thể giúp trẻ cải thiện khả năng tự phục vụ, học tập và hòa nhập. Giai đoạn “vàng” thường rơi vào khoảng 1,5 - 3 tuổi, càng lớn thì việc can thiệp lại khó đạt hiệu quả như mong muốn.
Trở lại câu chuyện của người mẹ ấy, khi dần mở lòng đón nhận sự giúp đỡ, chị bắt đầu chủ động tìm đến các chuyên gia, các thầy, cô giáo đặc biệt và những nhóm phụ huynh có con cùng hoàn cảnh. Ở đó, họ chia sẻ với nhau không chỉ kiến thức, kinh nghiệm can thiệp và những niềm vui rất nhỏ mỗi ngày. Từ những cuộc trò chuyện, chị hiểu rằng mình không đơn độc, chỉ là con có những khó khăn riêng và cần đồng hành một cách phù hợp hơn.
Thông điệp chị để lại cũng là điều nhiều phụ huynh gửi gắm: Chấp nhận không phải buông tay, mà là điểm khởi đầu để cùng con đi đúng hướng. Khi cha mẹ dám đối diện sự thật, dám tìm hỗ trợ và kiên trì từng bước, con sẽ có cơ hội được can thiệp kịp thời, được nâng đỡ đúng cách, để không lỡ “thời gian vàng” trong phát triển và hòa nhập.