Cảnh báo này đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu rộng, các ngành công nghiệp ngày càng đòi hỏi nhiều điện năng hơn cho hoạt động sản xuất, xe điện đang dần phổ biến và các trung tâm dữ liệu cũng cần một lượng lớn năng lượng để vận hành. Tuy nhiên, phần lớn thiết bị cần thiết để đáp ứng những nhu cầu này lại đến từ một số ít nhà cung cấp quốc tế. Trước tình hình đó, ông Birol cho rằng mối quan ngại không chỉ dừng ở việc bảo đảm nguồn cung điện mà còn là vấn đề nguồn gốc của các linh kiện được sử dụng để sản xuất, lưu trữ và tiêu thụ điện năng. Sự phụ thuộc vào một số ít quốc gia có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng khi phát sinh các căng thẳng thương mại, khó khăn về logistics hoặc xung đột địa chính trị ảnh hưởng đến quan hệ giữa các nước.
Theo Reuters, phát biểu tại Tuần lễ Năng lượng quốc tế Singapore, ông Birol chỉ ra rằng thế giới đang bước vào giai đoạn mà điện năng đóng vai trò ngày càng quan trọng đối với nền kinh tế. Mặc dù dầu mỏ và khí đốt tự nhiên vẫn tiếp tục được sử dụng, nhưng nhu cầu về điện sẽ tiếp tục tăng mạnh, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phải đánh giá lại các yêu cầu về nguồn cung.
 |
| Các tấm pin năng lượng mặt trời được lắp đặt trên mái nhà tại Kawit, Philippines. Ảnh: Reuters |
Quá trình chuyển đổi năng lượng đã tác động đến các ngành công nghiệp và hoạt động sản xuất. Chẳng hạn, việc tăng công suất năng lượng mặt trời đòi hỏi các tấm quang điện, bộ biến tần và thiết bị kết nối lưới điện; năng lượng gió cần các tuabin cùng những linh kiện chuyên dụng; trong khi sự phát triển của các phương tiện chạy bằng điện đòi hỏi pin và mạng lưới trạm sạc. Bởi vậy, việc bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ đơn thuần là có đủ nhiên liệu mà còn bao gồm việc bảo đảm khả năng tiếp cận các thiết bị, phụ tùng thay thế và dịch vụ kỹ thuật cần thiết.
Trong bài phát biểu của mình, Giám đốc điều hành IEA Birol không nêu đích danh các quốc gia đang thống trị nguồn cung năng lượng sạch, nhưng Trung Quốc hiện là nhà cung cấp thiết bị năng lượng tái tạo lớn nhất thế giới, từ tấm pin mặt trời, tuabin gió cho đến xe điện và pin. Trong khi đó, điểm đến chính của các công nghệ và sản phẩm Trung Quốc lại là khu vực Đông Nam Á. Dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember cho thấy, trong năm 2026, các nước Đông Nam Á đã chi hơn 20 tỷ USD mua sản phẩm công nghệ năng lượng sạch sản xuất tại Trung Quốc. Điều này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu điện năng ngày càng tăng cao, những lo ngại về an ninh năng lượng trong bối cảnh xung đột Trung Đông diễn biến phức tạp, cùng với các rào cản thương mại từ phương Tây-yếu tố đang khiến Trung Quốc chuyển hướng xuất khẩu sang khu vực ASEAN.
Theo IEA, Đông Nam Á sẽ là một trong những động lực thúc đẩy nhu cầu năng lượng toàn cầu trong những năm tới. Nhu cầu điện tại các nước ASEAN đang tăng nhanh gấp đôi mức tiêu thụ năng lượng nói chung, do điện khí hóa công nghiệp, nhu cầu sử dụng điều hòa không khí, xe điện và các trung tâm dữ liệu. Nhưng cũng chính bởi vậy, ASEAN sẽ là khu vực mà các thách thức về chuỗi cung ứng năng lượng sạch thể hiện rõ nét nhất. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong vận tải biển, hạn chế thương mại hay sự cố tại các nhà máy đều có thể làm chậm tiến độ cung ứng những linh kiện thiết yếu cho các dự án năng lượng sạch.
Cũng theo IEA, vai trò quan trọng của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu sẽ khó lay chuyển trong vài năm tới. Điều này cũng đồng nghĩa với việc nếu thiếu các sản phẩm và công nghệ của Trung Quốc, chuỗi cung ứng năng lượng sạch sẽ ngay lập tức xuất hiện các "mắt xích yếu". Trước tình hình này, việc mở rộng mạng lưới nhà cung cấp được xem là một giải pháp giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi phải đánh giá kỹ lưỡng năng lực sản xuất của các nhà cung cấp cũng như khả năng tương thích của thiết bị và các chi phí liên quan.
Có thể thấy, khái niệm an ninh năng lượng đang dần thay đổi. Trong nhiều năm, mối quan tâm của các quốc gia phần lớn tập trung vào bảo đảm khả năng tiếp cận dầu mỏ và khí đốt tự nhiên, nhưng giờ đây, sự sẵn có của các công nghệ và linh kiện phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng cũng trở nên quan trọng không kém.