Công ty TNHH MTV Đầu tư và Chế biến khoáng sản Phenikaa Huế (Phenikaa Huế) tại Khu công nghiệp (KCN) Phong Điền là điểm sáng trong việc ứng dụng khoa học công nghệ (KHCN) vào sản xuất. Đến đây, chúng tôi cứ ngỡ như vào công viên: Sạch sẽ, thoáng mát, không ồn ào. Bên trong các nhà xưởng, hệ thống máy móc với các  dây chuyền băng liên tục vận chuyển những khối nguyên liệu, sản phẩm có kích thước lớn.

Phenikaa Huế hiện là một trong những DN trên thế giới lựa chọn dây chuyền áp dụng công nghệ Đức sản xuất đá Cristobalite gốc thạch anh từ nguyên liệu cát ở khu vực Phong Điền, công suất 72.000 tấn/năm. Tuy nhiên năm nào, DN cũng vượt công suất. Sản phẩm của Phenikaa Huế cung cấp cho các nhà máy sản xuất đá nhân tạo gốc thạch anh của Tập đoàn Phenikaa và xuất khẩu sang thị trường Mỹ, Pháp, Bỉ...

Lãnh đạo Phenikaa Huế cho biết, với DN chế biến khoáng sản, định hướng sản xuất sạch được đặt ra song song với yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh doanh. Việc đầu tư thiết bị, công nghệ được tính toán trên cơ sở nhu cầu thực tế của đơn vị, gắn với xu hướng phát triển của ngành và yêu cầu sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Trong tổ chức sản xuất, Phenikaa Huế hướng đến ba trụ cột, gồm sản xuất xanh, hiệu quả kinh tế và an sinh. Đồng thời, chú trọng tiết kiệm sức lao động, điện, nước và các nguồn tài nguyên không tái tạo. Phenikaa Huế đã xây dựng lộ trình sản xuất, kinh doanh hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Bên cạnh đầu tư công nghệ, thiết bị, DN khuyến khích cán bộ, nhân viên và người lao động đề xuất ý tưởng, sáng kiến cải tiến sản xuất. Bình quân mỗi năm, Phenikaa Huế có hàng chục sáng kiến hướng đến sản xuất xanh, sạch, góp phần tạo môi trường làm việc tốt hơn cho người lao động.

Ông Nguyễn Văn Được, Trưởng phòng Tổ chức - Hành chính Phenikaa Huế cho rằng, việc đổi mới công nghệ và khuyến khích sáng kiến không chỉ giúp ổn định quy trình, nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn hướng đến sử dụng tài nguyên hiệu quả, có trách nhiệm với môi trường.

Tại Công ty CP Viên nén năng lượng Thừa Thiên Huế (HUWOPECO), việc đầu tư dây chuyền sản xuất đồng bộ từ năm 2021 cũng xuất phát từ nhu cầu nâng cao năng lực sản xuất, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Các công đoạn từ tiếp nhận nguyên liệu, xử lý, tạo viên đến kiểm soát chất lượng thành phẩm được tổ chức theo quy trình liên hoàn. Cách làm này giúp HUWOPECO kiểm soát các công đoạn sản xuất, thiết bị dây chuyền chặt chẽ, góp phần giảm tiếng ồn, khói bụi trong nhà máy.

Sau đầu tư, công suất sản xuất của DN tăng gấp đôi, đạt 60.000 tấn/năm. Khi năng lực được nâng lên, chất lượng sản phẩm tốt hơn tạo điều kiện để HUWOPECO đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường xuất khẩu, nhất là Nhật Bản. Ông Huỳnh Quốc Tuấn, Giám đốc HUWOPECO cho biết, để thiết bị phát huy hiệu quả, DN thường xuyên đào tạo, tập huấn kỹ thuật cho công nhân, giúp người lao động tiếp cận công nghệ mới, thích ứng với phương thức sản xuất xanh, sạch hơn.

Đầu tư máy móc là một phần của quá trình đổi mới. Cùng với đó, yếu tố không kém phần quan trọng là khả năng làm chủ thiết bị, tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng sản phẩm để DN phát triển lâu dài, bền vững. Từ chế biến khoáng sản đến sản xuất viên nén năng lượng, mỗi DN có cách tiếp cận riêng nhưng đều hướng đến nâng cao hiệu quả sản xuất, chất lượng sản phẩm và khả năng cạnh tranh. Đổi mới công nghệ, sáng tạo đã phát huy giá trị của hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN khi được chú trọng.

Hiện nay, TP. Huế có hơn 7.000 DN. Phần lớn trong số đó là DN nhỏ và vừa, trong đó có hơn 70% là DN siêu nhỏ. Thực tế này đã ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đầu tư cho khoa học, công nghệ, bởi phần lớn DN phải cân đối nguồn lực để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh trước khi dành vốn cho nghiên cứu, hoặc đổi mới công nghệ.

Tại Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam 2026 tổ chức ở Huế ngày 18/8 vừa qua, nhiều DN cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, đầu tư đổi mới công nghệ là cần thiết, xu thế tất yếu. Tuy nhiên, hoạt động này gắn với nhu cầu về vốn, mặt bằng, thủ tục đầu tư và nguồn nhân lực. Với DN nhỏ và siêu nhỏ, việc giải quyết đồng thời những vấn đề này càng khó khăn khi nguồn lực nội tại hạn chế, khả năng tiếp cận hỗ trợ chưa đồng đều.

Bà Hồ Nhật Phương, Giám đốc Công ty TNHH SBC Hoàng Gia cho rằng, với nguồn lực tài chính hạn chế, DN phải cân nhắc giữa chi phí duy trì sản xuất thường xuyên và khoản đầu tư cho máy móc, công nghệ mới. Khi tìm hiểu, thử nghiệm giải pháp, DN còn tốn thêm thời gian, chi phí nhưng chưa chắc đã chọn được giải pháp công nghệ phù hợp. Do thiếu đầu mối hỗ trợ, việc tiếp cận chuyên gia, đánh giá phương án đầu tư cũng không dễ. Những trở ngại này khiến DN khó đổi mới đồng bộ, ảnh hưởng đến kế hoạch mở rộng sản xuất, phát triển dài hạn.

Theo ông Huỳnh Quốc Tuấn, Giám đốc HUWOPECO, DN mong muốn có sự kết nối thuận tiện hơn với cơ quan quản lý, chuyên môn để nhanh chóng tìm được đầu mối hỗ trợ khi phát sinh nhu cầu về khoa học, kỹ thuật. Hiện nay, với nhiều DN ngoài nguồn lực tài chính, còn nhiều yếu tố liên quan cần tính đến trong quá trình đầu tư đổi mới công nghệ để sản xuất kinh doanh xanh sạch hơn.

Trao đổi tại Diễn đàn kinh tế tư nhân Việt Nam 2026, ông Trần Đức Minh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ thành phố Huế cho rằng, nhiều DN, nhất là DN nhỏ và vừa đang gặp khó khăn về vốn, chuyên gia tư vấn và chính sách hỗ trợ trong quá trình đổi mới công nghệ, sáng tạo. Những điểm nghẽn này tác động trực tiếp đến khả năng mở rộng quy mô và thích ứng với xu thế hội nhập của cộng đồng DN địa phương.

Đổi mới công nghệ không chỉ phụ thuộc vào quyết tâm của DN. Vốn, nhân lực, thông tin và khả năng tiếp cận chuyên gia có mối liên hệ chặt chẽ. Chỉ cần một khâu bị hạn chế, quá trình đổi mới sẽ khó đạt kết quả như mong muốn.

Kỳ 2: Gỡ điểm nghẽn, đồng bộ chính sách hỗ trợ