Khuôn viên Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội. (Ảnh: HUNRE) 

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, chia sẻ về những yêu cầu đặt ra trong đào tạo nhân lực quản lý biển, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ bất cập, nâng cao chất lượng đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực.

Phóng viên: Trước yêu cầu phát triển bền vững kinh tế biển, công tác quản lý tài nguyên, môi trường và không gian biển ngày càng đòi hỏi những kiến thức, kỹ năng chuyên sâu. Từ thực tiễn đào tạo, nhà trường nhìn nhận sự thay đổi về yêu cầu đối với nguồn nhân lực trong lĩnh vực này như thế nào?

Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương: Nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững đang chuyển từ yêu cầu đủ người sang yêu cầu người làm được việc trong một bối cảnh ngày càng phức tạp.

Trước đây, đào tạo thường tập trung vào việc trang bị kiến thức chuyên môn theo từng lĩnh vực. Tuy nhiên, những vấn đề hiện nay như quản lý tài nguyên biển, quy hoạch không gian biển, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đều đòi hỏi sự kết hợp của nhiều ngành khoa học khác nhau. Chẳng hạn, đối với cơ quan quản lý nhà nước, cán bộ không chỉ cần nắm vững kiến thức chuyên ngành mà còn phải am hiểu pháp luật, có khả năng tham mưu chính sách, quản lý tài nguyên, quy hoạch, giám sát môi trường và tổ chức thực hiện các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đối với doanh nghiệp, nhu cầu nhân lực lại gắn với việc tuân thủ quy định về môi trường, quản lý chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm kê phát thải và thực hiện các yêu cầu phát triển bền vững. Trong khi đó, các đơn vị tư vấn, quan trắc và nghiên cứu cần người có khả năng khảo sát hiện trường, vận hành quy trình kỹ thuật, xử lý dữ liệu và xây dựng báo cáo chuyên môn.

Đối với sinh viên, điều quan trọng không chỉ là tiếp thu kiến thức mới mà còn phải biết vận dụng kiến thức vào công việc. Người học cần sử dụng được các công cụ như hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám, công nghệ quan trắc và phân tích dữ liệu; đồng thời có kỹ năng đánh giá hiện trạng, xử lý thông tin và đề xuất phương án có căn cứ khoa học.

Bên cạnh đó, khả năng làm việc nhóm, giao tiếp với người dân và doanh nghiệp, viết báo cáo chuyên môn, sử dụng tiếng Anh và chủ động tiếp cận công nghệ mới cũng ngày càng quan trọng. Mục tiêu cuối cùng là giúp sinh viên chuyển từ có kiến thức sang có năng lực thực hiện công việc.

Phóng viên: Một vấn đề đáng chú ý là trong khi nhu cầu nhân lực quản lý biển được đặt ra ngày càng cao, một số ngành đào tạo chuyên sâu lại khó thu hút người học. Thậm chí, sinh viên được đào tạo đúng chuyên môn nhưng gặp vướng mắc khi tuyển dụng. Thực tế này đặt ra vấn đề gì?

Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương: Đây là vấn đề cần được nhìn nhận từ cả phía đào tạo và sử dụng nhân lực. Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã tổ chức đào tạo thí điểm chuyên ngành Quản lý tài nguyên biển từ năm 2013, xuất phát từ nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực có kiến thức về quản lý nhà nước, tài nguyên, môi trường và không gian biển.

 

Tuy nhiên, quá trình đào tạo chuyên ngành này từng gặp những vướng mắc liên quan đến danh mục ngành đào tạo và điều kiện tuyển dụng. Khi tên ngành, mã ngành đào tạo chưa có sự thống nhất với yêu cầu tuyển dụng của một số cơ quan nhà nước, người học có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận vị trí công tác phù hợp với chuyên môn đã được đào tạo.

Đối với những ngành phục vụ quản lý nhà nước, vấn đề này càng cần được quan tâm bởi các cơ quan tuyển dụng phải căn cứ vào tiêu chuẩn vị trí việc làm và điều kiện về văn bằng, chuyên ngành đào tạo. Vì vậy, việc tháo gỡ những bất cập về cơ chế là cần thiết để người học có điều kiện phát huy năng lực chuyên môn sau khi tốt nghiệp.

 Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội. (Ảnh: HUNRE)

Phóng viên: Hiện nay, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ quan trắc hiện đại đang làm thay đổi phương thức quản lý tài nguyên, môi trường biển. Nhà trường đã tiếp cận những thay đổi này trong đào tạo như thế nào?

Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương: Đối với ngành Quản lý biển, chương trình đào tạo đang được xây dựng nhằm trang bị cho người học kiến thức về quản lý tài nguyên, môi trường biển; quản lý vùng bờ, hải đảo và đại dương; đồng thời là các kỹ năng khảo sát, quan trắc, sử dụng công cụ quản lý và đánh giá việc thực hiện các kế hoạch quản lý biển. Trên cơ sở đó, nhà trường đã tích hợp các nội dung về trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế biển xanh vào chương trình đào tạo, kết hợp giữa kiến thức lý thuyết với các bài tập thực hành, phần mềm chuyên ngành và giải quyết tình huống thực tế.

Một trong những lĩnh vực có khả năng đóng góp thiết thực cho công tác quản lý biển là công nghệ địa không gian. Chẳng hạn, viễn thám quang học đa phổ, siêu phổ có thể hỗ trợ theo dõi biến động đường bờ, hệ sinh thái ven biển và đánh giá một số thông số chất lượng nước.

Công nghệ radar khẩu độ tổng hợp có khả năng thu nhận ảnh cả ngày lẫn đêm, xuyên qua mây, hỗ trợ giám sát bề mặt biển và biến động vùng bờ. Trong khi đó, thiết bị bay không người lái, công nghệ định vị vệ tinh và các phương pháp trắc địa hiện đại hỗ trợ thu nhận dữ liệu không gian có độ chính xác cao.

Đặc biệt, việc kết hợp GIS, trí tuệ nhân tạo, học máy và mô hình hóa cho phép tích hợp, xử lý khối lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn, phân tích biến động và hỗ trợ công tác dự báo, ra quyết định.

Tuy nhiên, theo chúng tôi, yêu cầu đối với nguồn nhân lực biển không chỉ dừng lại ở khả năng sử dụng thiết bị hay phần mềm. Người học cần hướng tới năng lực làm chủ công nghệ, tích hợp và kiểm định dữ liệu, phân tích các vấn đề thực tế để phục vụ công tác quản lý.

 

Để đáp ứng yêu cầu đó, nhà trường chú trọng tăng cường thực hành, thực tập và nghiên cứu khoa học. Trong chương trình đào tạo ngành Quản lý biển, nội dung thực tập, đồ án hoặc khóa luận tốt nghiệp được bố trí 10 tín chỉ, tạo điều kiện để sinh viên vận dụng kiến thức vào khảo sát, thu thập và xử lý thông tin, phân tích hiện trạng, đề xuất giải pháp quản lý.

Đây cũng là hướng cần tiếp tục được đẩy mạnh nhằm bảo đảm hoạt động đào tạo không chỉ trang bị kiến thức mà còn hình thành năng lực nghề nghiệp cho người học.

Phóng viên: Từ thực tiễn yêu cầu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đâu sẽ là những vấn đề cần ưu tiên tháo gỡ để phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia và nhà khoa học về biển trong thời gian tới?

Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Thị Lan Hương: Việc phát triển nguồn nhân lực biển cần được tiếp cận một cách đồng bộ, từ xác định nhu cầu, tổ chức đào tạo đến thu hút và sử dụng nhân lực.

Trước hết, cần có cơ chế đặt hàng đào tạo bằng ngân sách nhà nước đối với những ngành về biển thiết yếu nhưng khó tuyển sinh. Đồng thời, nghiên cứu chính sách miễn học phí, cấp học bổng cho sinh viên các ngành này, gắn với cam kết làm việc tại các địa phương ven biển, hải đảo.

Một yêu cầu quan trọng khác là đầu tư hạ tầng dùng chung phục vụ đào tạo và nghiên cứu, như tàu nghiên cứu, trạm thực địa và các phòng thí nghiệm trọng điểm về biển. Việc hình thành hệ thống hạ tầng dùng chung cấp quốc gia sẽ tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu khai thác hiệu quả nguồn lực, tránh đầu tư phân tán.

Đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, cần thực hiện hiệu quả chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, đồng thời có những chương trình hoặc quỹ khoa học, công nghệ biển trọng điểm, bảo đảm kinh phí dài hạn cho các nhóm nghiên cứu mạnh.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực biển quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý, địa phương và cơ sở đào tạo có thông tin về nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, trình độ, từ đó xây dựng kế hoạch đào tạo phù hợp.

 

Về lâu dài, việc phát triển nhân lực quản lý biển cần chuyển mạnh sang cách tiếp cận liên ngành. Theo đó, nhà trường đề xuất tập trung vào các hướng đào tạo về quản trị tài nguyên và không gian biển; khoa học, công nghệ và dữ liệu biển; môi trường biển và thích ứng biến đổi khí hậu; kinh tế biển xanh và phát triển bền vững.

Đồng thời, có thể phát triển các chương trình bồi dưỡng ngắn hạn cho cán bộ quản lý biển, đảo tại các địa phương; nghiên cứu các chương trình đào tạo tích hợp và xây dựng mạng lưới cơ sở đào tạo, nghiên cứu về biển để chia sẻ đội ngũ giảng viên, chương trình và hạ tầng nghiên cứu.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển trong giai đoạn mới, điều quan trọng không chỉ là mở rộng quy mô đào tạo, mà phải nâng cao chất lượng, gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng nhân lực và tạo điều kiện để người học phát huy được năng lực chuyên môn trong thực tiễn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!

https://nhandan.vn/dao-tao-nhan-luc-bien-phai-chuyen-tu-du-nguoi-sang-lam-duoc-viec-post1004534.html

Theo nhandan.vn