 |
| Nhà máy Thủy điện A Lưới. Ảnh: Hữu Huy |
Mỗi quyết định tích hay xả nước lúc này không chỉ liên quan đến phòng, chống lũ mà còn tác động đến nguồn nước cho sản xuất, sinh hoạt, phát điện và mục tiêu tăng trưởng của thành phố Huế. Điều hành hồ chứa vì thế không còn là câu chuyện kỹ thuật đơn thuần, mà là bài toán quản trị nguồn nước trong điều kiện khí hậu ngày càng bất định.
Khi mùa lũ chưa đến
Số liệu giữa tháng 7/2026 cho thấy, các hồ chứa lớn trên lưu vực sông Hương đang bước vào giai đoạn cuối mùa cạn với nguồn nước khá thấp. Hồ Bình Điền thấp hơn mực nước dâng bình thường hơn 20m, hồ Tả Trạch thấp hơn 11m, còn hồ Hương Điền chỉ cao hơn mực nước chết khoảng 3m. Lưu lượng nước về nhiều hồ chỉ còn vài m3/s, phản ánh tác động của nhiều tháng nắng nóng kéo dài. Nhưng điều khiến công tác điều hành trở nên khó khăn không chỉ là lượng nước hiện có, mà còn là những gì có thể xảy ra trong những tháng tới.
Theo dự báo thời hạn mùa mới nhất của Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, El Niño đang hình thành và có khả năng mạnh đến rất mạnh với xác suất rất cao từ nay đến tháng 1/2027. Đáng chú ý, tháng 8 khu vực Thanh Hóa - Huế có nơi được dự báo có lượng mưa cao hơn trung bình nhiều năm từ 30 - 60%. Tuy nhiên, các tháng 10 và 11 - thời kỳ quyết định khả năng tích nước của các hồ chứa lại có khả năng thiếu hụt lượng mưa từ 20 - 40%; tháng 12/2026 và tháng 1/2027 cũng được dự báo tiếp tục ít mưa hơn trung bình nhiều năm.
Đây chính là bài toán khó của điều hành hồ chứa trong điều kiện khí hậu cực đoan: Không phải lựa chọn giữa tích hay xả, mà là lựa chọn đúng thời điểm và đúng mức độ để hài hòa nhiều mục tiêu cùng lúc.
Không còn là bài toán riêng của ngành nông nghiệp
Nguồn nước trong các hồ chứa trên lưu vực sông Hương đang đồng thời phục vụ nhiều mục tiêu: Giảm lũ cho hạ du, cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, duy trì dòng chảy môi trường và phát điện. Vì vậy, mỗi quyết định điều hành đều tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống và kinh tế. Thực tế đó đã phản ánh trong bức tranh tăng trưởng 6 tháng đầu năm 2026 của thành phố Huế.
Tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu ngày 15/7 vừa qua, TUV, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Văn Tuấn cho biết, GRDP 6 tháng đầu năm của Huế ước tăng 8,33%, thấp hơn kịch bản đề ra. Nguyên nhân tác động lớn nhất là tình trạng khô hạn kéo dài cùng cơ chế vận hành của thị trường điện quốc gia, các hồ thủy điện phải ưu tiên tích nước làm sản lượng điện giảm 20,6%, kéo ngành sản xuất và phân phối điện giảm 10,28%, làm giảm khoảng 0,71 điểm phần trăm tăng trưởng GRDP.
Những con số này cho thấy điều hành nguồn nước không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng điện của các nhà máy, mà còn tác động đến tăng trưởng kinh tế của địa phương. Tuy nhiên, ưu tiên tích nước không phải là sự đánh đổi đơn thuần với tăng trưởng trước mắt, mà là lựa chọn nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng và giảm thiểu những rủi ro lớn hơn trong tương lai.
Đối với các doanh nghiệp thủy điện, đây cũng là giai đoạn nhiều khó khăn khi sản lượng điện và doanh thu có thể giảm, trong khi vẫn phải duy trì vận hành công trình an toàn và thực hiện các yêu cầu điều hành của hệ thống điện quốc gia. Sự chia sẻ trách nhiệm ấy góp phần bảo đảm lợi ích chung của cả lưu vực.
Trong bối cảnh thành phố đang nỗ lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, điều hành thông minh nguồn nước không còn chỉ là nhiệm vụ của ngành nông nghiệp, công thương hay các chủ hồ chứa, mà là một trong những yếu tố góp phần tạo nền tảng ổn định cho phát triển.
Tạo dư địa cho phát triển
Trước những dự báo khí tượng thủy văn bất lợi, thành phố Huế đã chủ động triển khai nhiều giải pháp.
UVTV Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Huế Hoàng Hải Minh vừa yêu cầu các đơn vị quản lý hồ thủy lợi, thủy điện khẩn trương rà soát, cập nhật và hoàn thiện phương án ứng phó thiên tai, tình huống khẩn cấp; tổ chức diễn tập, chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm “bốn tại chỗ”, đồng thời tăng cường kiểm tra, theo dõi và vận hành công trình đúng quy trình để bảo đảm an toàn tuyệt đối trong mọi tình huống.
Ở góc độ cơ quan chuyên môn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Văn Cường cho biết, đang triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao năng lực tiêu thoát lũ, đề xuất điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hương, lập quy hoạch thoát nước và quy hoạch cao độ nền toàn thành phố. Cùng với đó là nạo vét bùn cát tại các hồ Tả Trạch, Bình Điền, Hương Điền và A Lưới nhằm tăng dung tích hữu ích, nâng cao khả năng phòng lũ, bổ sung nguồn vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm, đồng thời nâng cao năng lực quản trị nguồn nước trước những biến động ngày càng khó lường của khí hậu.
Điều hành thông minh nguồn nước không chỉ để ứng phó với một mùa mưa hay một đợt El Niño. Điều quan trọng hơn là tạo được sự cân bằng giữa an toàn cho vùng hạ du, nguồn nước cho mùa khô, hiệu quả khai thác các hồ chứa và mục tiêu phát triển của địa phương. Trong bối cảnh thành phố Huế đang nỗ lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, mỗi quyết định điều hành hợp lý hôm nay sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro, củng cố an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng và tạo thêm dư địa cho phát triển trong năm 2027 cũng như những năm tiếp theo.