Chưa đáp ứng yêu cầu & nhiệm vụ

Rừng ở Phú Sơn 8-10 năm tuổi đạt tiêu chuẩn rừng gỗ lớn

Đáp ứng 50% nhu cầu chế biến

Ông Đoàn Thanh Bình, Phó Giám đốc HTXLNBV Hương Phong (A Lưới) nhìn nhận, lợi ích từ rừng trồng gỗ lớn, có chứng chỉ FSC cao gấp đôi, gấp ba lần so với rừng gỗ nhỏ là điều đã được các hộ trồng rừng, cơ quan chức năng kiểm chứng từ thực tế. Các hộ trồng rừng gỗ lớn còn được các doanh nghiệp (DN) hợp đồng bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, hỗ trợ kinh phí trồng, chăm sóc… HTXLNBV chính là “bà đỡ” góp phần tạo nên thành quả này.

HTXLNBV có trách nhiệm kết nối, tập hợp lực lượng sản xuất nông hộ, nhỏ lẻ, tạo điều kiện hình thành các vùng sản xuất tập trung, quy mô lớn, chuyên nghiệp hoá; góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất của nông hộ và sức cạnh tranh, tạo điểm tựa vững chắc cho sự tồn tại, phát triển trước những tác động của kinh tế thị trường, ảnh hưởng của các tổ chức độc quyền lớn. Loại hình HTX này là nơi tiếp cận những trợ giúp của các tổ chức, DN, làm cầu nối giữa Nhà nước với hộ lâm dân.

Chỉ trong hai năm, toàn tỉnh đã thành lập 19 HTXLNBV với 393 hộ thành viên (chỉ đạt 3% so với tổng số 13.097 hộ lâm dân trên toàn tỉnh), quản lý và sử dụng 13.904,39 ha rừng trồng sản xuất (chiếm 66,93% trong tổng diện tích rừng trồng đang có thuộc hộ gia đình, tổ chức, cá nhân trên địa bàn toàn tỉnh là 20.774 ha). Toàn tỉnh hiện chỉ có 7.767,59 ha rừng, trong đó có 2.669,36 ha rừng của các hộ lâm dân tham gia chứng chỉ rừng bền vững FSC.

Vườn ươm giống thân thiện môi trường, phục vụ rừng trồng gỗ lớn

Theo Công ty CP Chế biến lâm sản Minh An và Công ty CP Chế biến lâm sản Hòa Nga, đến nay lượng gỗ nguyên liệu theo yêu cầu và quy cách rừng trồng gỗ lớn, FSC tại các HTXLNBV trên địa bàn tỉnh chỉ đáp ứng khoảng 50% nhu cầu và công suất của nhà máy đóng trên địa bàn tỉnh. Trong khi đó, qua điều tra, đánh giá, trên địa bàn tỉnh có điều kiện về tiềm năng, lợi thế thành lập thêm khoảng 30 HTXLNBV với diện tích rừng gỗ lớn, có chứng chỉ FSC khoảng 16 ngàn ha.

Chủ tịch Hội Chủ rừng Phát triển bền vững (HCRPTBV) tỉnh, ông Võ Văn Dự cho rằng, dù tỷ trọng sản xuất nông, lâm, thủy sản hiện tại chỉ chiếm 11,38% trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, nhưng đây chính là điều kiện đảm bảo an sinh của hơn 50% dân số của tỉnh đang sinh sống tại địa bàn nông thôn, trung du và miền núi. Để thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo, phấn đấu trở thành xã, huyện nông thôn mới, vai trò của sản xuất nông lâm nghiệp, đặc biệt là sản xuất lâm nghiệp đối với vùng trung du, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có yếu tố quyết định.

Việc thành lập hệ thống HTXLNBV là nỗ lực của các địa phương, bước đi ban đầu đúng hướng trong việc phát triển kinh tế HTX. Từ đó, hình thành nên lực lượng sản xuất tập thể năng động, sáng tạo và tư duy mới của những nông hộ tự nguyện tập hợp và phát triển sản xuất trên nguyên tắc dân chủ, bình đẳng, tự chủ. Điều này vừa giúp các hộ lâm dân làm giàu từ rừng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế xã hội, vừa góp phần bảo vệ môi trường, tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng tại địa phương.

Còn nhiều hạn chế

Ông Võ Văn Dự đánh giá, nhận thức của phần lớn các hộ lâm dân về vai trò của HTXLNBV chưa đầy đủ; năng lực quản trị và điều hành của bộ máy HTX còn hạn chế. Tư liệu sản xuất chủ yếu đất đai phân tán, manh mún, hạ tầng cơ sở vật chất còn thiếu và yếu. Trình độ thâm canh rừng của người dân chưa cao, mức độ cơ giới hóa sản xuất thấp. Nguồn tài chính của các HTX cũng như các chính sách hỗ trợ của Nhà nước còn hạn chế...

Trong số 19 HTXLNBV có 2 HTX được thành lập năm 2018, còn lại 17 HTX đều được thành lập trong năm 2019. Các HTX này đều do HCRPTBV tỉnh tư vấn giúp đỡ thành lập trên cơ sở của các Chi hội CRPTBV tại địa bàn các xã.

Đánh giá thực tế hoạt động của các HTX thông qua quá trình điều tra cho thấy, diện tích rừng bình quân mỗi hộ thành viên 22 ha và số vốn góp 20 triệu đồng/hộ. Các HTX có ngành nghề đăng ký đa dạng, tạo thành chuỗi hoạt động sản xuất kinh doanh (SXKD) và dịch vụ đáp ứng yêu cầu. Số lượng HTX thành lập còn hạn chế và hầu hết đều mới được thành lập nên các hoạt động SXKD, dịch vụ bước đầu thực hiện đạt hiệu quả thấp, chưa đáp ứng yêu cầu.

Theo điều tra thực tế tại nhiều HTX như Hoà Lộc, Đông Sơn, Phú Sơn, Thượng Nhật, Phong Sơn… đến nay chỉ có HTX Hòa Lộc, xã Lộc Bổn (Phú Lộc) đã đầu tư nhà làm việc, xưởng, máy móc, thiết bị chế biến gỗ, giá trị đầu tư 1,2 tỷ đồng. Các HTX còn lại đều chưa xác định được mặt bằng xây dựng nhà xưởng, các hoạt động SXKD chưa đi vào ổn định.

Tại HTXLNBV Hòa Lộc, ngoài vốn đóng góp của thành viên 690 triệu đồng, còn huy động vay của một số thành viên HTX trên 2 tỷ đồng đầu tư SXKD và dịch vụ. Các HTX còn lại, ngoài số vốn góp theo đăng ký của các hộ thành viên, chưa thể tổ chức vay vốn trong thành viên, hoặc vay ngân hàng cũng như chưa thu từ các khoản nào khác.

Qua điều tra từ hội đồng quản trị và giám đốc các HTX, hầu hết chưa có HTXLNBV nào tiếp cận và nhận được hỗ trợ từ chính sách thu hút, đào tạo nguồn nhân lực; hỗ trợ đầu tư cơ giới hóa; hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin… (theo Quyết định số 52/2018/QĐ-UBND tỉnh). Nguyên do các HTX chưa xác định được nhu cầu cụ thể và cũng chưa thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định trình lên cơ quan có thẩm quyền để được hỗ trợ.

Theo yêu cầu, các HTX phải có dự án, phương án đầu tư khả thi được tổ chức tín dụng chấp thuận cho vay sẽ được hỗ trợ 100% lãi suất 1 năm đầu và 50% lãi suất 2 năm tiếp theo với mức vay tối đa không quá 1 tỷ đồng/HTX. Tuy nhiên đến nay, trong số các HTX được thành lập chưa có HTX nào có dự án, phương án đầu tư SXKD để được tiếp cận các nguồn vốn vay tín dụng ưu đãi.

Đa số chức danh chủ tịch HĐQT kiêm giám đốc các HTX đều là những người có uy tín tại địa phương, được thành viên HTX tín nhiệm. Tuy vậy, trong số đó phần lớn là những người lớn tuổi (3/5 người từ 60 tuổi trở lên), kiến thức quản lý và chuyên môn hạn chế. Các phó giám đốc là những người trẻ hơn, phần lớn được đào tạo ở bậc đại học, nhưng đều từ ngành sư phạm và luật. Kế toán trưởng phần lớn có chuyên môn đúng chuyên ngành đào tạo, nhưng hầu hết là cán bộ từ các văn phòng UBND xã tham gia kiêm nhiệm. Trưởng ban kiểm soát phần lớn chưa rõ vai trò, trách nhiệm và yêu cầu chuyên môn. Đây là thách thức lớn đối với việc phát triển HTXLNBV trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế và hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng hiện nay.

Các HTX mới thành lập chưa đi vào ổn định, chưa thấy rõ hiệu quả nên xuất hiện sự hoài nghi về sự bền vững và phát triển sản xuất rừng trồng gỗ lớn, chứng chỉ FSC trong một số hộ thành viên. Các hộ cá thể khác thiếu sự quan tâm tham gia rừng trồng gỗ lớn. Tư tưởng sản xuất của một số hộ lâm dân còn nặng về trồng rừng bán gỗ dăm nguyên liệu theo kiểu ăn xổi, không muốn thâm canh, chuyên canh trồng rừng gỗ lớn.

Tỉnh giao Hội Chủ rừng Phát triển bền vững tỉnh đang triển khai đề án “Phát triển hệ thống HTXLNBV tỉnh giai đoạn 2020-2030”. Đến năm 2030, 100% số xã có diện tích đất và rừng sản xuất từ 500 ha trở lên thành lập được HTXLNBV; giai đoạn 2020-2025, thành lập mới 14 HTXLNBV; giai đoạn 2026-2030, thành lập mới 15 HTXLNBV và thành lập ít nhất 1 liên hiệp HTXLNBV...

Bài, ảnh: HOÀNG TRIỀU