Nói một cách tếu táo, mộc mạc là “sự ngược đời” cũng được. Hay nói chính xác là có một sự thay đổi, đang diễn ra ở nông thôn, trong cách làm ăn. Trước đây là người nghèo làm thuê cho người giàu. Bây giờ thì có vẻ như ngược lại: người giàu “làm thuê” cho người nghèo!

Đây chỉ là một cách nói, một cách nhìn nhận vấn đề chứ thực ra là một cách làm dịch vụ.

Người nông dân làm ruộng trước đây hết sức khổ cực. Có nhiều thành ngữ được dùng để chỉ sự cực khổ này: “một nắng hai sương”, “bán mặt cho đất bán lưng cho trời”, “đầu tắt mặt tối”… Người nông dân bây giờ vẫn chưa giàu nhưng tình trạng như nói trên đã là chuyện xa xưa. Bây giờ các loại hình dịch vụ cho nông nghiệp, cụ thể là làm lúa được phục vụ đến “tận răng”.

Trước đây, dịch vụ chỉ gói gọn vào một vài loại cơ bản như là giống, thủy lợi, làm đất. Những khâu còn lại cho việc chăm sóc lúa  phải dùng sức người là chính. Bây giờ, cùng với kinh tế phát triển, khoa học kỹ thuật được áp dụng… thế là các loại dịch vụ cho việc trồng lúa đã gần như khép kín. Ngoài các khâu dịch vụ như vừa kể thì bây giờ có thêm dịch vụ như gặt, vận chuyển. Thậm chí là phun thuốc cỏ, phun thuốc trừ sâu nhiều người đã sắm máy công suất lớn để làm dịch vụ ở khâu này. Ở Thừa Thiên Huế đã có đơn vị mua lúa tươi tại đồng ruộng cho bà con nông dân. Đây chính là một dạng làm dịch vụ ở khâu phơi sấy khô.

Nói người giàu “làm thuê” cho người nghèo theo nghĩa là, những người có điều kiện, khá giả, với số vốn bỏ ra hàng trăm thậm chí cả tỷ đồng, vài tỷ để mua sắm các loại máy móc nông nghiệp như máy cày, máy máy cấy, máy gặt… để làm dịch vụ.

Đặc trưng nông nghiệp ở  Thừa Thiên Huế là đồng ruộng manh mún, mỗi hộ gia đình chỉ có một diện tích tương đối nhỏ. Vì làm trên một diện tích nhỏ nên người dân ít khi mua sắm các loại máy móc phục vụ nông nghiệp; từ đó đã phát sinh ra dịch vụ nông nghiệp.

Đối với người nông dân, thuê các dịch vụ nông nghiệp chi phí sẽ rẻ hơn là mình tự đầu tư các loại máy móc nhỏ để phục vụ cho nhu cầu của gia đình. Đối với những người làm dịch vụ, vì là phục vụ trên một diện tích lớn, cho số đông nên các thiết bị đầu tư cũng phát huy được hiệu quả, từ đó hạ được giá thành dịch vụ. Như vậy cả người đầu tư thiết bị máy móc và người nông dân đều có lợi.

Ngoài những lợi ích kinh tế trực tiếp như vừa nêu, dịch vụ nông nghiệp phát triển về lâu dài sẽ có những tác động tích cực khác. Khi các khâu của quá trình sản xuất được chuyên môn hóa, đến một lúc nào đó sẽ góp phần phân công lại lao động xã hội. Ví dụ, trước đây không có các dịch vụ nông nghiệp, mỗi người nông dân làm một sào ruộng tốn 10 ngày công chẳng hạn. Giờ có máy móc thiết bị, mỗi sào ruộng chỉ còn lại khoảng 2 – 3 công. Khi tính toán chi phí thuê mướn bỏ ra thấp hơn so với mình trực tiếp làm thì người nông dân sẽ thuê mướn. Và thời gian rảnh rỗi họ sẽ chuyển sang làm những việc khác. Ví dụ như những người có nghề phụ là làm thợ nề, họ sẽ đi làm thợ nề với giá công hiện tại cũng đạt hai ba trăm ngàn đồng mỗi ngày. Những nơi có điều kiện về đất đai họ sẽ làm rau, trồng nấm, chăn nuôi…

Rất có thể trong tương lai, đây cũng là một điều kiện cho quá trình tích tụ ruộng đất. Khi các “nghề phụ” (ở đây là so sánh với nghề làm ruộng) đem lại thu nhập cao hơn, họ sẽ không đứng ra đầu tư trực tiếp vào làm lúa nữa mà có thể sẽ cho thuê lại ruộng đất với một giá phù hợp nào đó. Một số người khác sẽ tính toán thuê lại đất với một diện tích đủ lớn để chuyên môn hóa việc làm ruộng. Lúc này, có thể các công ty chuyên sản xuất lúa ra đời. Khi đã là công ty đủ mạnh thì nó sẽ có điều kiện để đầu tư khoa học kỹ thuật (giống mới, phương thức canh tác mới, các thiết bị kỹ thuật mới); xây dựng  kế hoạch sản xuất, chế biến, kinh doanh… từ đó sẽ nâng cao năng suất và chất lượng phẩm, hạ được giá thành sản xuất.

Một khi trình độ sản xuất nông nghiệp được nâng lên ở mức độ cao, đó chính là điều kiện để làm chuyển biến về chất, phương thức sản xuất nông nghiệp; tạo ra tiền đề và động lực để triệt tiêu phương thức sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, kém hiệu quả, chuyển sang một nền nông nghiệp sản xuất tập trung, quy mô lớn.

NGUYÊN LÊ