Xóm hàu khát vọng lên bờ

Người dân thủy diện xóm Hàu (Phú Xuân) với khát vọng được lên bờ

“Kẹt lại” bên bờ phá

Cũng như nhiều điểm tái định cư của cư dân thủy diện trên địa bàn tỉnh, sau trận bão lịch sử năm 1985, hàng chục hộ dân sống lênh đênh trên hệ thống đầm Sam - Chuồn qua xã Phú Xuân được lên bờ theo chính sách của Nhà nước, thành lập thôn Thủy Diện. Lâu dần, đất chật người đông, triền đê họ định cư không còn đủ sức chứa số hộ dân ngày một “phình to”. Những hộ “sinh sau đẻ muộn”, lấy vợ gả chồng rồi tách hộ với ước mong bước ra khỏi con thuyền gắn với nghề sông nước nhưng chưa thể được.

Năm 2007, có 15 hộ dân đã phá thuyền lấy gỗ, lên ven con kênh ở xóm Hàu - vốn được cải tạo để làm hồ nuôi tôm trước đây để lập nhà chồ bằng tre, ván gỗ để ở. Cuối năm 2016, theo thỏa thuận của 15 hộ dân, họ mua lại diện tích mặt hồ của 6 hộ dân ở thôn Xuân Ổ cùng xã, với giá 150 triệu đồng và bỏ kinh phí 15 triệu đồng/hộ để “thổi” cát từ đầm phá vào đắp nền. Mỗi hộ dân sẽ được “cấp” mỗi nền nhà 125m2 với ước mong sẽ được xây nhà kiên cố.

Ông Trần Văn Vui (49 tuổi, thôn Thủy Diện), lo lắng: “Gia đình tui có 10 người, bao nhiêu năm sống lay lắt trên con thuyền khoảng 10m2, mỗi mùa mưa bão về thì… không có chi cực bằng chạy bão. Năm 2007, thấy nhiều hộ dân khác được lên bờ, dựng nhà chồ bằng tre, ván trên diện tích hồ tôm cũ, tui cùng một số hộ còn lại cũng “đánh liều” lên bờ. Tháng 10/2016, chúng tôi đã vay mượn khắp nơi để đủ số tiền 150 triệu (mỗi hộ 10 triệu) để chồng tiền cho 6 chủ hồ tôm lấy mặt bằng để ở. Khi mỗi hộ thuê máy hút cát lên làm nền được nửa chừng thì UBND huyện yêu cầu dừng lại. Từ đó đến nay, đã hơn 1 năm trôi qua, chúng tôi lên bờ “nửa chừng” nên đời sống rất chật vật”.

Ông Vui vừa dứt lời thì cũng là lúc có thêm nhiều hộ dân khác như “gãi đúng chỗ ngứa”. Theo nhiều hộ dân, kể từ khi UBND huyện Phú Vang yêu cầu các hộ dân ngưng việc thổi cát lấp nền, để nguyên hiện trạng, thì UBND xã Phú Xuân cũng chỉ đạo 6 hộ dân ở thôn Xuân Ổ trả tiền lại cho 15 hộ dân thủy diện. “Đến nay, họ đã trả tổng thể hơn 130 triệu đồng, còn lại vẫn chưa trả dứt điểm. Chúng tôi thổi cát giữa chừng, nền nhà chưa vững, cứ 3 năm nhà chồ bằng tre, mái tôn phải thay một lần không thì đến mùa mùa bão sẽ sập. Như trận lụt vừa rồi, nước lên gần nửa nhà, không biết di chuyển đi đâu. Bèo rác tấp lại gây ô nhiễm, trẻ nhỏ cũng nguy hiểm khi phải sống bên bờ kênh. Ước mơ của bà con là chính quyền xã, huyện giải quyết dứt điểm để bà con có thể làm nhà kiên cố. Chứ ở không được mà đi cũng không xong thế này quá vất vả”, anh Phan Tuận (36 tuổi), lo lắng.

 Xóm nhà chồ còn nhiều khó khăn

Chật vật vì thiếu đất

Ông Nguyễn Toàn, Trưởng thôn Thủy Diện cho biết, toàn thôn có 270 hộ dân, hầu hết là bà con vạn đò trên đầm Sam - Chuồn của các xã Phú An, Phú Xuân, thuộc diện tái định cư sau trận bão năm 1985 với 24 hộ thuộc diện hộ nghèo. Riêng xóm Hàu có 15 hộ với gần 100 nhân khẩu, hiện nay đời sống rất khó khăn do nhà cửa xập xệ, nghề nghiệp bấp bênh. Từ trước, họ vốn sống lênh đênh trên thuyền, từ năm 2007 chuyển lên bờ dựng nhà chồ. Thời điểm đó, có một số hộ dân có thông qua chính quyền thôn xin được lên bờ. Thấy chủ trương lên bờ định cư, ổn định cuộc sống là đúng đắn, cũng là nguyện vọng chính đáng của người dân nên thôn cũng đồng ý.

Ngoài 15 hộ dân ở xóm Hàu, hiện nay toàn thôn Thủy Diện vẫn còn khoảng 70 hộ dân nữa đang lên bờ “giữa chừng” hoặc chưa có cơ hội rời bỏ thuyền. Hàng chục hộ dân này đến mùa mưa bão, lũ lụt, không chỉ người dân cực mà chính quyền cũng “cực” theo. Những căn nhà chồ đều làm bằng vật liệu đơn giản, chắp vá, đến mùa bão buộc phải di dời vì không sẽ sập. Mùa lũ chính quyền thôn cũng lo ngại nhất là số hộ dân này, ngày cũng như đêm phải xuống kiểm tra, vận động nhiều lần và triển khai di dời khẩn cấp. Đã có vài trường hợp trẻ nhỏ bị rơi xuống mương nhưng rất may người dân ứng cứu kịp thời.

Hiện nay, lo nhất là con em trong xóm Hàu và một số hộ dân chưa được lên bờ tái định cư, việc học hành không đến nơi đến chốn. Đa số các em học xong cấp tiểu học thì bỏ, đi vào Nam làm công nhân hoặc theo bố mẹ làm nghề chài lưới. Bà con muốn lên bờ sinh sống cũng vì ổn định sản xuất để cho con cái kiếm được cái chữ đàng hoàng không thất học như đời bố mẹ chúng. “Địa phương cũng muốn tạo điều kiện cho người dân ở nhưng hiện đang khó khăn về quỹ đất và vướng mắc một số thủ tục nên đến nay vẫn chưa được”, ông Toàn trải lòng.

Theo tính toán của các hộ dân, mỗi căn nhà chồ được xây dựng kinh phí khoảng 20-30 triệu đồng - đó là một khoản tiền không hề nhỏ với cư dân thủy diện. Nhưng vì sống “nửa trên bờ, nửa dưới nước” nên lâu ngày, nhà cửa cũng xuống cấp, hệ thống tre chống đỡ mục rả, có thể đổ sập bất cứ lúc nào. Mùa lũ về bèo rác cũng tập trung gây ô nhiễm môi trường.

“Nếu có đất ổn định, thay vì 3 năm phải làm lại căn nhà chồ 20-30 triệu đồng, bà con có thể xoay xở để làm nhà kiên cố một lần. Cái khó lại càng khó thêm ở chỗ đó”, anh Hà Văn Bảo (32 tuổi), một hộ dân tái định cư “nửa vời” giãi bày.

Sẽ giải quyết dứt điểm

Ông Hồ Đình Tiển, Chủ tịch UBND xã Phú Xuân khẳng định, việc lên bờ tái định cư của bà con thủy diện là nguyện vọng chính đáng và chính quyền cũng rất ủng hộ. Tuy nhiên, diện tích đất mà bà con đang hút cát, san nền vốn là đất Nhà nước quản lý, từ hơn 10 năm trước, chính quyền huyện giao cho 6 hộ dân ở thôn Xuân Ổ thí điểm mô hình nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, sau khi nuôi thử nghiệm không thành công nên diện tích đó bị bỏ không cho đến nay.

“Việc 6 hộ dân này đứng ra thu tiền của 15 hộ dân xóm Hàu để nhượng lại mặt bằng là hoàn toàn sai, do đây là đất của Nhà nước quản lý. Sau khi phát hiện việc người dân hút cát san nền và thỏa thuận mua lại đất, UBND xã đã báo cáo UBND huyện và yêu cầu ngừng việc hút cát, để nguyên trạng và buộc 6 hộ dân trả lại tiền cho người dân xóm Hàu. Hiện nay, UBND xã đang tham mưu cho huyện việc giải quyết những vướng mắc về thủ tục và sẽ thành lập hội đồng đấu giá đất để phân lô và đấu giá nhằm đảm bảo quyền lợi của người dân cũng như đúng thủ tục theo quy định của luật đất đai”, ông Tiển thông tin.

Ông Hồ Viết Nhuận, Phó Chủ tịch UBND huyện Phú Vang cho rằng, việc để xảy ra tình trạng lập nhà chồ và san nền đất, có thỏa thuận giữa các hộ dân là do chính quyền cơ sở buông lỏng quản lý, không tham mưu cho UBND huyện thu hồi số diện tích đã hết thời hạn là hồ tôm nuôi trước đây của 6 hộ dân Xuân Ổ. Hiện nay, số diện tích này đã có quyết định chuyển đổi mục đích sử dụng đất. “Trước việc người dân gửi đơn lên các cơ quan chức năng, huyện đã cử đoàn về Phú Xuân cho kiểm tra, rà soát lại và sẽ thực hiện đầy đủ các yêu cầu về thủ tục đất đai. Cái khó hiện nay là các hộ dân được giao đất nuôi trồng thủy sản thí điểm trước đây có khiếu nại và yêu cầu hỗ trợ đền bù việc cải tạo để nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, hiện trạng đất hiện nay đã thay đổi, không có sơ sở để hỗ trợ hay đền bù cho những hộ dân này. Sau khi giải quyết dứt điểm việc khiếu nại trên, UBND huyện sẽ tiến hành hoàn thiện các thủ tục đất đai theo quy định và tạo điều kiện tái định cư cho người dân thủy diện”, ông Nhuận khẳng định.

Bài, ảnh: Hà Nguyên