Chạy xe đến khúc cua từ đường Sư Liễu Quán qua Phan Bội Châu, chợt nghe loáng thoáng từ chiếc xe máy đang chạy song song với mình tiếng người đàn ông ngồi sau hỏi bạn: "Này, chùa này là chùa gì mà người ta đang sửa lại vậy?". Thoạt tiên tôi hơi buồn cười vì thấy người này nhầm Khu lưu niệm Phan Bội Châu với một ngôi chùa Huế. Nhưng ngẫm lại, thấy đúng là nếu chỉ thoáng nhìn, người ta rất dễ nhầm kiến trúc của khu lưu niệm với kiến trúc của một ngôi chùa thật.
Lại ngẫm thêm chút nữa, nghiệm ra một thực tế không vui là sức lan tỏa của Khu lưu niệm Phan Bội Châu - một di tích quý ở Huế hình như vẫn đang còn khá hạn hữu. Phải chăng do đứng chân tại Huế, mảnh đất quá giàu có, quá dày đặc danh thắng và di tích nên khu lưu niệm cụ Phan cũng vì thế mà bị phân tán "thị phần" và có phần vắng lặng (?).
Khu lưu niệm Phan Bội Châu ở ngay đầu dốc Bến Ngự. Đây là nơi nhà chí sĩ họ Phan bị thực dân Pháp đưa về quản thúc và sống những năm cuối đời. Tuy ngày ngày phải sống trong vòng cương tỏa của giặc, song hình ảnh, tuổi tên, nhân cách và những trước tác của "Ông già Bến Ngự" luôn là nguồn động viên, cổ vũ to lớn cho phong trào đấu tranh yêu nước. Sau khi qua đời, cụ Phan đã được an táng ngay trong khuôn viên ngôi nhà cụ bị giam lỏng (số 53 (cũ), nay là 119 Phan Bội Châu).
Trong khuôn viên này còn Nhà bia thờ liệt nữ Ấu Triệu Lê Thị Ðàn, lăng mộ Tăng Bạt Hổ, mộ bia con Ky (nghĩa dũng cẩu), con Vá (nhân trí cẩu)... gắn với những câu đối, những áng văn đầy khí phách do cụ Phan tạo lập lúc sinh thời. Chính vì vậy, khu lưu niệm cụ Phan từng có nhà nghiên cứu ví như là "đền liệt sĩ chống Pháp đầu tiên của Việt Nam". Cùng với khu lưu niệm ở đầu dốc Bến Ngự, tại Huế còn có nghĩa trang mang tên Phan Bội Châu ở đường Thanh Hải, phường Trường An; công viên 19 Lê Lợi với pho tượng đầu bằng đồng của cụ mà gắn với nó là tuổi tên cùng phong trào đấu tranh yêu nước của cả một thế hệ thanh niên, sinh viên đô thị miền Nam nói chung và Huế nói riêng.
Cuộc đời hoạt động đầy nhiệt huyết của cụ Phan đã có một quãng thời gian khá dài gắn bó cùng đất nước Mặt trời mọc với phong trào Đông Du nổi tiếng. Mưu lớn bất thành, nhưng Đông Du và tên tuổi của Phan Bội Châu cùng với các đồng chí của ông đã góp một cây cầu gắn kết cho tình hữu nghị Việt - Nhật. Và để chào đón sự kiện Nhật hoàng cùng Hoàng hậu lần đầu tiên thăm chính thức Việt Nam, đặc biệt hơn trong lịch trình sẽ ghé thăm Huế, khu lưu niệm Phan Bội Châu ở Huế đã được đầu tư chỉnh trang gọn gàng, quang đãng.
Được biết, chuyến thăm của Nhật hoàng và Hoàng hậu đến Việt Nam, đến Huế là chuyến thăm lần đầu tiên trong lịch sử bang giao 2 nước. Do vậy, đây là sự kiện được giới truyền thông quốc tế, Nhật Bản cũng như trong nước đặc biệt quan tâm. Theo tiết lộ, có hàng trăm hãng thông tấn, báo chí lớn cả trong và ngoài nước đăng ký tham gia đưa tin sự kiện quan trọng này. Cụm di tích Phan Bội Châu - cụm di tích về một nhân vật lịch sử có mối liên hệ khá đặc biệt với Nhật Bản tọa lạc ở vùng đất mà Nhà vua và Hoàng hậu ghé qua chắc chắn sẽ được báo chí "chăm sóc" kỹ. Và đó là cơ hội ngàn vàng để chúng ta quảng bá, thu hút du khách - nhất là du khách Nhật Bản cũng như khách du lịch nội địa đến với di tích này.
Ngoài ý nghĩa chính trị, kinh tế, lịch sử, sự kiện ngoại giao trên còn có ý nghĩa lớn về góc độ kinh tế - du lịch với Huế. Vượt lên hơn nữa, sự kiện ấy còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc tạo cơ hội giúp Huế khơi dậy, làm tỏa lan ý nghĩa lịch sử, tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc từ cụm di tích "Ông già Bến Ngự" - một cụm di tích độc đáo, quý hiếm của vùng đất Cố đô. Tất nhiên, để không ngừng phát huy được điều ấy, rất mong sự đẹp đẽ, quang rạng của di tích như những ngày này sẽ tiếp tục được quan tâm duy trì, gìn giữ trong thời gian tới.
HIỀN AN