 |
| Không gian sinh hoạt ca Huế thính phòng. |
Kế hoạch bài bản cho hồ sơ ca Huế
Sau hơn ba thế kỷ hình thành và phát triển, ca Huế đã trở thành một “đặc sản” khiến người ta nhớ đến ngay khi nhắc về vùng đất Cố đô. Với hệ thống bài bản có cấu trúc chặt chẽ, đòi hỏi kỹ năng biểu diễn điêu luyện của ca công và nhạc công, ca Huế có xuất xứ từ âm nhạc cung đình nên mang phong cách sang trọng, tao nhã, nhưng cũng đậm đà phong vị dân gian. Đây là bộ phận âm nhạc đặc sắc, có ý nghĩa quan trọng trong tổng thể nền âm nhạc cổ truyền Việt Nam, không chỉ in đậm bản sắc Huế mà còn mang dấu ấn hội tụ, lan tỏa trong lịch sử âm nhạc dân tộc.
Từng là thú chơi tao nhã, ca Huế trải qua năm tháng đã trở thành sản phẩm du lịch thu hút du khách trong và ngoài nước thông qua các chương trình biểu diễn trên thuyền rồng sông Hương hay trong không gian thính phòng. Tuy nhiên, hành trình bảo tồn di sản này cũng có lúc gập ghềnh. Việc UBND thành phố đưa ra kế hoạch xây dựng hồ sơ với “lý lịch khoa học” trước khi trình lên UNESCO được xem là nỗ lực và quyết tâm mạnh mẽ.
Hồ sơ sẽ được xây dựng trên cơ sở các yêu cầu về nội dung, thành phần và hướng dẫn của UNESCO, bao gồm các nhóm tài liệu, tư liệu và sản phẩm liên quan đến di sản ca Huế. Trong đó, hồ sơ tập trung vào lý lịch khoa học của di sản bằng song ngữ Việt - Anh, báo cáo kết quả kiểm kê, kế hoạch/chương trình hành động về bảo vệ và phát huy giá trị di sản, tư liệu hình ảnh, âm thanh, phim, video. Ngoài ra còn có tài liệu thể hiện sự tham gia, đồng thuận của cộng đồng; các văn bản chứng minh tình trạng pháp lý và quá trình bảo vệ di sản; các tài liệu khoa học, kỷ yếu hội thảo và tài liệu liên quan khác.
Nhà thơ Võ Quê, Chủ nhiệm CLB ca Huế thính phòng - người dành hàng chục năm tâm huyết sưu tầm, sáng tác lời và bảo tồn nghệ thuật ca Huế bày tỏ sự vui mừng khi hay tin về kế hoạch triển khai xây dựng hồ sơ. Nghiên cứu qua kế hoạch, ông Quê đánh giá cao sự chỉn chu, từ việc điền dã “kiểm kê” nghệ nhân, tham vấn cộng đồng, đến việc dựng lại không gian thật để ghi hình, thu thanh... Đó là cách làm cho thấy sự trân trọng, không vội vàng, không hình thức.
Ông Quê mong rằng, hồ sơ này không đơn thuần là những thước phim đẹp hay những cuốn sách dày, mà là một lời cam kết: Huế sẽ nuôi dưỡng lại ca Huế bằng tình yêu, bằng chế độ đãi ngộ cho nghệ nhân, bằng việc đưa ca Huế vào trường học và giữ cho con thuyền ca Huế được trữ tình tử tế chứ không chạy theo thị trường.
Cần nhận diện giá trị di sản bằng tư liệu khoa học đáng tin cậy
ThS Nguyễn Văn Mãi - Hiệu trưởng Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật Huế nhận định kế hoạch này là việc làm hết sức quan trọng và là bước đi mang tính chiến lược trong bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật ca Huế. Việc lập hồ sơ không chỉ nâng tầm giá trị ca Huế trên bình diện quốc tế mà còn tạo động lực tích cực thúc đẩy hệ thống chính sách trong nước điều chỉnh theo hướng bảo vệ bền vững, gắn liền với giáo dục cộng đồng. Về phương diện truyền thông, đây không chỉ dừng lại ở việc quảng bá mà đã trở thành giải pháp quản lý căn bản, vừa lan tỏa giá trị ca Huế, vừa nâng cao nhận thức xã hội về trách nhiệm gìn giữ di sản trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Tâm Hạnh (Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung) cho rằng đây là thời điểm phù hợp để Huế chuẩn bị hồ sơ trình UNESCO nhờ nền tảng di sản phong phú, kinh nghiệm bảo tồn sẵn có và một cộng đồng vẫn đang gìn giữ nhiều thực hành văn hóa. Trong bối cảnh đời sống thay đổi nhanh, việc xây dựng hồ sơ cũng là dịp nhìn lại sức sống di sản, nhận diện nguy cơ mai một và xác định hướng bảo vệ lâu dài.
“Tuy nhiên, thời điểm trình hồ sơ cần căn cứ vào mức độ sẵn sàng, sự đồng thuận của cộng đồng và khả năng thực hiện các cam kết”, TS Hạnh lưu ý. Theo bà Hạnh, quá trình xây dựng hồ sơ trước hết phải nhận diện đúng giá trị và hiện trạng di sản bằng tư liệu khoa học đáng tin cậy. Cần hiểu di sản đang được ai thực hành, trao truyền như thế nào, gặp khó khăn gì và cần điều kiện nào để tiếp tục tồn tại. Cộng đồng chủ thể phải được tham gia thực chất, có tiếng nói trong việc lựa chọn biện pháp bảo vệ và được hưởng lợi từ kết quả.
Bên cạnh đó, cần chuẩn bị nguồn lực cho giai đoạn sau ghi danh: hỗ trợ nghệ nhân, đào tạo người kế tục, gìn giữ không gian thực hành và kiểm soát tác động của việc khai thác du lịch.