 |
“A... Chị Kang về!”.
Tiếng thằng Thẻng hét to khi vừa thấy bóng Kang bước qua khỏi dốc Mây. Đôi chân trần đen nhẻm của thằng bé thoăn thoắt chạy lại nắm lấy tay Kang.
Thằng Thẻng là đứa trẻ do chị Miên nhặt được ngoài thị trấn trong một lần chị mang zèng ra chợ bán. Lúc đó nó chỉ là đứa trẻ sơ sinh chừng một tháng tuổi, hở hàm ếch nặng, bị mẹ bỏ lại ở góc chợ, đến tiếng khóc cũng ằng ặc không tròn. Bây giờ sau nhiều lần phẫu thuật, thằng bé đã có thể nói cười bình thường như những đứa trẻ khác.
Chồng chết, rồi con chết, chị Miên như cái cây ở đầu dốc Mây bị cơn bão thổi bật gốc năm nào, nằm nghiêng về phía con suối Thia, cứ dần dần chết khô chết héo trong thinh lặng. Cho đến khi nghe tiếng khóc, tiếng cười của thằng Thẻng, từ trái tim xám ngoét khô cằn của chị, vậy mà lại bật lên một nụ mầm.
Kang ngồi xuống bên cạnh thằng Thẻng, mở ba lô lấy túi kẹo trái cây đủ màu đặt vào tay thằng bé. “Chia cho các bạn nữa nhé”. Thằng Thẻng reo lên thích thú, ôm túi kẹo chạy vụt về phía đám trẻ đang chơi đánh bóng dưới cây gụ hương ngay đầu bản. Nắng buổi sáng như đung đưa theo bước chân của thằng Thẻng.
Già Heng mang a tưiz (dụng cụ đựng cá) bên hông, tay cầm theo a mọc (dụng cụ xúc cá) sau lưng, đang ngược lên phía con suối Thia xúc cá.
“Kang đó à. Lần này về ở chơi được bao lâu?”.
“Dạ lần này cháu ở lại lâu lắm ạ”.
“Ở phố có vui không?”
“Dạ vui lắm. Nhưng không vui bằng ở bản mình”.
“Không bằng ở bản ư?”
“Dạ, không bằng đâu ạ”, Kang cười với bà. Cơn gió núi bất chợt thổi đến khiến tà áo của Kang đung đưa theo làn gió.
“Đẹp lắm Kang”. Già Heng nheo mắt ngắm nghía sắc zèng rực rỡ phối trên tà áo của Kang, cả chiếc lắc tay phối zèng có đính chiếc chuông nhỏ xíu cứ kêu leng keng theo từng cái nhấc tay của cô. Đã quá lâu rồi, ở bản này ít ai còn mặc zèng. Có đôi khi, già Heng cũng thấy nhớ tiếng khung cửi lách cách như nhớ cái không khí rộn ràng của những mùa lễ hội thuở trước.
Bây giờ, chỉ còn lớp người nhiều tuổi như già, mới không chịu rời xa những chiếc váy zèng của dân tộc mình.
“Vải zèng đắt lắm. Dệt được một tấm, phải mất bao nhiêu ngày bao nhiêu đêm, phải để dành những khi làm phong tục, hoặc mang ra thị trấn đổi lấy gạo, mọi người không nỡ may áo để mặc đâu”. Già Heng nhớ lời Miên từng nói, khi cô cặm cụi ngồi bên khung cửi dệt vải trong những ngày mưa.
Con gái ở bản này ngày trước, ai cũng biết dệt vải. Nhưng những khung cửi cứ dần dần nằm yên một góc trong nhà, bám đầy bụi thời gian.
***
Đuổi theo cái chữ quá nhiều khó khăn, giống như dân bản đuổi theo con sóc, con chuột trên rừng, đuổi theo hạt lúa, hạt bắp trên nương để làm no cái bụng. Chưa có ai bỏ cuộc trong những tháng ngày cần mẫn mưu sinh ấy. Kang cũng chưa bao giờ nghĩ tới chuyện nghỉ học.
Kang muốn mình được sống một cuộc đời khác, tươi sáng hơn một chút.
Ngày Kang đậu đại học, ông nội Kang mổ một con dê to làm cỗ đãi cả bản. Mọi người đến ăn thịt, uống rượu, rồi hát hò suốt từ chiều đến đêm. Khi ánh trăng già chếch về phía ngọn gụ hương bên cạnh nhà, Kang nghe tiếng già Heng nói với mình, giọng hơi dinh dính vì đã ngấm hơi men. “Kang à, con là đứa chịu khó nhất bản, cũng học giỏi nhất bản. Về phố học rồi, nhất định phải cố gắng nhiều hơn nữa. Hãy thay những người già chúng ta ngắm nhìn thế giới ngoài kia, có cái gì hay, cái gì đẹp thì về kể lại cho mọi người nghe nhé”. Già Heng vỗ bàn tay gân guốc lên vai Kang. “Nếu bọn trẻ trong bản, đứa nào cũng chịu khó học hành như con, thì không còn phải cực khổ quanh năm quần quật trên nương rẫy nữa rồi”.
Hôm Kang xuống phố, già Heng dúi vào tay Kang một phong bì to đựng số tiền cả bản góp lại. Kang đã mang theo tình yêu của mọi người để bước ra khỏi cánh cổng gỗ dưới chân dốc Mây, đi tìm chân trời mới.
“Ở phố không kiếm được tiền hả Kang”. Ông nội hỏi cô khi đang ngồi loay hoay bên bếp lửa nướng ống thịt cho bữa cơm chiều. Mùi thịt nướng thoát ra từ nút lá bịt kín ở đầu ống lồ ô rồi lan khắp gian nhà khiến chiếc mũi của Kang cứ muốn hít lấy hít để. Ở thành phố cũng có thịt nướng được xiên trên những chiếc que tre rồi nướng vàng ươm trên than hồng, nhưng Kang vẫn luôn nhung nhớ hương vị của ống thịt nướng trên bếp lửa nhà sàn nơi bản nhỏ.
“Dạ kiếm được tiền chứ ạ”, Kang trả lời ông nội. “Nhưng con không thấy vui ông ạ. Chỉ khi bước chân mình về bản, lòng con mới thấy yên ổn nhất”. Kang ngồi cạnh ông nội, lau chùi chiếc khung cửi bằng gỗ giáng hương sẫm màu bóng nước. Đó là khung cửi của bà nội Kang để lại. Bao nhiêu năm đã trôi qua, vẫn được ông cất giữ cẩn thận trên gác bếp. Mỗi lần Kang chạm tay lên mặt gỗ, hương thơm dịu nhẹ như lan ra, không rõ là hương gỗ hay hương của tháng năm đã ngấm sâu vào khung cửi, để rồi theo từng nhịp chà lau của Kang mà thức giấc.
“Con người mình ấy à, cứ như cái cây cắm rễ sâu vào lớp bùn đất. Cây mọc lên từ đâu thì thương đất ở đó Kang à”. Ông nội nhìn Kang trìu mến.
Kang nói với ông nội, ở phố kiếm tiền dễ hơn ở bản nhiều. Nhưng Kang không muốn kiếm một mình. Kang muốn cùng mọi người ở bản này, cùng nhau kiếm tiền. Hai ông cháu nhìn nhau rồi bật cười to bên bếp lửa bập bùng giữa một tối đầy mưa.
***
Kang cũng không nhớ rõ từ khi nào, trong giấc mơ của cô luôn có zèng. Có lẽ là từ những ngày bé xíu bám bên chân bà những khi bà ngồi bên bếp lửa lách cách dệt vải.
“Nghề của cha ông mình, không thể đánh mất được Kang à”. Câu nói của bà thuở xưa luôn trở đi trở lại trong
lòng Kang.
“Khởi nghiệp với zèng?”. Chị Miên hỏi lại Kang bằng chất giọng cao vút như tiếng gió đêm lướt qua thung. “Khó lắm. Kang không sợ à? Giờ đâu có nhiều người mặc zèng nữa? Kang biết mà, dệt ra tấm zèng đã cực mà bán chẳng được bao nhiêu tiền”. Giọng chị lo lắng khi nghe Kang bộc bạch về giấc mơ của mình.
Nỗi lo của chị Miên, cũng là trăn trở của Kang lâu nay. Phải làm sao để zèng không chỉ bó hẹp trong váy, áo, mà phải góp mặt trong nhiều vật dụng của đời sống. Tính ứng dụng càng cao, zèng càng rộng đất sống.
“Chị Miên có thấy không, tại sao chúng ta không thể làm giàu trên mảnh đất mình sinh ra. Sao không thể kiếm tiền từ nghề truyền thống hàng trăm năm của cha ông mình. Sao cứ phải kéo hết về phố mới kiếm tiền được chứ”.
Kang chìa điện thoại cho chị Miên xem hình ảnh những tấm chăn, giỏ xách, quần áo từ zèng đã được Kang thiết kế và hoàn thành sản phẩm mẫu. Đó là thành quả của cô trong suốt một năm cần mẫn làm việc. Đi kèm là những đơn đặt hàng đã được đặt trước. Mọi thứ đều được Kang chuẩn bị thật chu đáo cho chuyến trở về lần này.
“Chúng ta sẽ bán mọi thứ qua chiếc điện thoại này. Nhất định sẽ làm được”, Kang cười tươi rói rồi lắc lắc chiếc điện thoại trong tay, nói với chị Miên.
Thuyết phục những người phụ nữ trong bản quay lại với zèng hóa ra lại dễ hơn rất nhiều so với Kang tưởng tượng. Chị Miên nói, phụ nữ ở bản này vẫn luôn giấu kín tình yêu với zèng trong tim mình. Gánh nặng cơm áo khiến họ phải xếp khung cửi lại trong góc nhà. “Nếu kiếm được tiền từ nghề truyền thống của cha ông mình, ai lại không vui chứ”, chị Miên siết chặt bàn tay Kang.
“Kang à, thật sự có thể sống được bằng nghề dệt sao?”, già Heng cứ hỏi đi hỏi lại câu đó khi bà chỉ cho Kang cách dệt những hoa văn cổ xưa nhất mà cho đến giờ bà vẫn in đậm trong trí nhớ.
“Rồi mọi người sẽ lại hào hứng quay về với nghề dệt thôi bà ạ...”, Kang nói với già Heng, mà cũng như đang tự nhủ với chính mình. Bởi những điều đẹp đẽ trên đời này, dẫu có bị thời gian phủ bụi thì đến một ngày nhất định sẽ rực rỡ trở lại như sắc nắng sau ngày mưa.
***
“Kang, sao vẫn còn ngồi đây. Về chuẩn bị cho buổi livestream bán hàng tối nay thôi”. Chị Miên vừa bước vào nhà đã kéo tay Kang đứng dậy, khi thấy cô cứ quyến luyến không chịu rời già Heng. Bếp lửa ấm áp trong một buổi chiều mưa lất phất thật khiến người ta lưu luyến.
“Chị Miên này, hôm nào em sẽ mời già Heng livestream bán hàng cùng. Những câu chuyện của già chắc chắn sẽ khiến mọi người thích thú”. “Mọi người chắc chắn sẽ thích nghe già kể chuyện”, Kang khẳng định.
“Đến lúc đó đơn về tới tấp, làm không kịp, cô lại cuống cuồng chạy khắp bản, đến từng nhà giục mọi người làm ngày làm đêm như đợt trước ấy hả? chị Miên dí dí tay vào trán Kang rồi cười.
Kang ngước nhìn bản làng chìm trong màn mưa trước mặt. Dưới những mái nhà ấy, đều có những đôi tay đang thoăn thoắt dệt vải, may túi, may chăn... Những đơn hàng đã giúp bao gương mặt nơi này thêm rạng rỡ những nụ cười. Chợt Kang thấy lòng mình ấm lại như đốm lửa bập bùng reo vui giữa ngôi nhà nhỏ ngập tràn hơi ấm ngày mưa.