 |
| Stickball - môn thể thao đã gắn bó với cộng đồng Choctaw qua nhiều thế hệ. |
Từ ngày hội của người Choctaw
Từ nơi tôi đang sống ở Texas, hành trình lái xe đến Tvshka Homma, thủ phủ lịch sử của Choctaw Nation thuộc tiểu bang Oklahoma, mất khoảng 4 giờ. Con đường đưa tôi qua những cánh rừng và các khu dân cư thưa thớt, trước khi mở ra một không gian lễ hội đông vui bất ngờ.
Tôi đến đây vào dịp Choctaw Nation Labor Day Festival, sự kiện thường niên đưa cộng đồng người Choctaw từ nhiều nơi trở về vùng đất có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử của họ. Tvshka Homma không phải một đô thị sầm uất nhưng trong những ngày lễ hội, khu vực Capitol Grounds trở thành điểm hẹn đón du khách thập phương.
Ở đó, tôi bắt gặp nhiều thiếu nữ trong những bộ váy dân tộc đủ màu sắc, những món trang sức kết cườm và đồ thủ công do chính người bản địa làm ra. Những căn nhà gỗ mái lá được tái hiện bên dưới bóng cây già; các gian hàng thủ công và những hoạt động văn hóa truyền thống nằm không xa khu hội chợ với trò chơi, âm nhạc và những tiện ích hiện đại dành cho các gia đình. Chính sự đan xen ấy khiến tôi nhận ra người Choctaw đang gìn giữ văn hóa bằng những sinh hoạt gần gũi: trẻ em có thể chơi, người trẻ có thể mặc trang phục truyền thống, người già có thể kể những câu chuyện xưa và du khách có thể trực tiếp tham gia.
Nhớ những bản làng miền núi Huế
Trước đây, tôi đã có nhiều chuyến công tác về phía tây của Huế, qua A Lưới, Nam Đông, đến những bản làng nơi đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống và vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa riêng trong trang phục, âm nhạc, ẩm thực, lễ hội và đời sống cộng đồng. Những chuyến đi ấy và trải nghiệm nhiều năm sau tại Choctaw Nation gợi cho tôi một suy nghĩ: văn hóa trở nên gần gũi hơn khi con người được trực tiếp tham gia, sẻ chia.
Một bộ trang phục truyền thống sẽ kể được nhiều câu chuyện hơn khi du khách gặp chính người dệt ra hoặc người đang mặc nó; một món ăn hay hũ rượu địa phương sẽ đáng nhớ hơn khi người khách được nghe câu chuyện về nguyên liệu, cách chế biến và đời sống phía sau món ăn, thức uống ấy. Một điệu múa, tiếng chiêng, tiếng trống hay nghề thủ công cũng trở nên gần gũi hơn nếu du khách có cơ hội cùng tham gia.
Từ trải nghiệm tại Choctaw Nation, tôi cứ nghĩ mãi về việc duy trì những sự kiện văn hóa định kỳ đủ sức trở thành lý do cho một chuyến đi đến khu vực miền núi của Huế, thay vì để nơi đây trong hình dung của nhiều du khách lâu nay chủ yếu gắn với những chuyến đi làm từ thiện.
Đó không nhất thiết phải là những lễ hội thật lớn hay những công trình tốn kém. Có thể là một cuối tuần văn hóa được tổ chức định kỳ, trong đó cộng đồng địa phương giữ vai trò trung tâm, giới thiệu ẩm thực, nghề thủ công, trang phục, âm nhạc, trò chơi dân gian và những câu chuyện của chính mình. Ở đó, trẻ em địa phương được tham gia cùng ông bà, cha mẹ, còn du khách được trải nghiệm thay vì chỉ đứng xem.
Điều tôi học được ở Tvshka Homma chính là người dân bản địa phải là chủ thể của câu chuyện chứ không phải trở thành diễn viên trong một chương trình được dựng lên chỉ để phục vụ khách du lịch. Du khách đường xa như tôi có dịp hòa vào một đời sống văn hóa vốn đã thuộc về cộng đồng ấy. Nếu những không gian tương tự được xây dựng một cách phù hợp tại A Lưới, Nam Đông và các khu vực miền núi khác của Huế, lợi ích có lẽ không chỉ nằm ở việc bảo tồn văn hóa.
Anh Đặng Đình Sĩ, một hướng dẫn viên lâu năm ở Huế, thường xuyên tổ chức các trải nghiệm ở vùng cao cho rằng, cần truyền thông tốt hơn về những chương trình được tổ chức tại các điểm đến này, bởi nếu khách tới Huế rồi mới biết thì đã muộn. Công tác đón tiếp tại các điểm tổ chức lễ hội cũng cần được chuẩn bị chu đáo, từ bãi đỗ xe, thùng đựng rác đến nhà vệ sinh. Khi những yếu tố ấy được chuẩn bị đồng bộ, điểm đến sẽ tạo được thiện cảm với du khách. Theo anh, ẩm thực của đồng bào cũng là một sức hút bởi hương vị ngon, lạ miệng.
Vào mùa lễ hội, tôi nhận thấy hành trình của không ít du khách vẫn tập trung khá nhiều vào khu vực trung tâm với Đại Nội, lăng tẩm, chùa Thiên Mụ, sông Hương và các điểm đến quen thuộc khác. Đó là những giá trị không thể thay thế của Huế nhưng để giữ chân khách lâu hơn, Huế cần thêm những trải nghiệm ngoài các hành trình quen thuộc. Những cuộc hẹn văn hóa cuối tuần ở A Lưới, Nam Đông và các vùng ngoại vi có thể gợi mở những hành trình như thế, kết nối cảnh quan thiên nhiên với đời sống cộng đồng.
Khi ấy, việc phát triển sản phẩm du lịch ở những khu vực này còn có thể góp phần phân tán dòng khách, giảm phần nào áp lực giao thông và dịch vụ tại khu vực trung tâm vào những thời điểm đông khách, đồng thời mở rộng cơ hội để lợi ích từ du lịch đến với nhiều cộng đồng hơn. Đó cũng là cách để người đã đến Huế lần thứ hai, thứ ba vẫn tìm thấy lý do quay trở lại.
Từ Oklahoma nhìn về, tôi chợt nghĩ những vùng cao của Huế cũng đang sở hữu rất nhiều “cuộc hẹn” như thế, nằm giữa những bản làng, núi rừng và trong ký ức của các cộng đồng đã sinh sống trên vùng đất này qua nhiều thế hệ. Có lẽ điều còn thiếu là thêm những dịp để du khách tìm đến, trò chuyện và cùng sống trong từng câu chuyện ấy.