 |
| Hơn 150 mộc bản được đặt bên trong phủ thờ Tuy Lý Vương dù được bảo quản nhưng vẫn có nguy cơ hư hỏng bất cứ lúc nào. |
Người coi sóc phủ đã gửi đơn đến các đơn vị liên quan để “kêu cứu” và mỗi ngày trôi qua nỗi âu lo về sự xuống cấp ấy tăng dần theo thời gian, khi mùa mưa bão đang cận kề.
Nhiều hạng mục xuống cấp cùng lúc
Nằm trên con đường Nguyễn Sinh Cung nhộn nhịp, cách Đập Đá chừng một cây số, phủ thờ Tuy Lý Vương (tức Nguyễn Phúc Miên Trinh, con trai thứ 11 của Vua Minh Mạng) được xem là ngôi phủ đệ nổi tiếng không chỉ bởi vị thế, danh tiếng của người lập nên mà còn nhờ những công trình kiến trúc ấn tượng bên trong.
Được công nhận di tích cấp quốc gia vào năm 1991, bên trong khuôn viên di tích có hai công trình kiến trúc chính: Nơi thờ nhà thơ và mẹ của ông. Lối dẫn vào có cổng tam quan, bình phong trang trí long mã bằng sành sứ khá đẹp. Tuy nhiên trải qua thời gian tồn tại, di tích đang bị thu hẹp và đặc biệt công trình kiến trúc cũng như những hiện vật bên trong đang xuống cấp.
Theo ghi nhận, hệ thống mái ngói liệt của hai ngôi nhà đang có dấu hiệu trôi trượt, buộc con cháu của phủ phải dùng xi măng để gia cố tạm thời. Bước vào bên trong, những hư hỏng hiện rõ hơn. Hệ thống cột kèo có dấu hiệu nứt nẻ do bị nước lũ ngâm dài ngày cũng như mối mọt phá hoại. Trước thực trạng đó, con cháu phải dùng hệ thống thanh sắt để chằng chéo, tránh tình trạng đổ sập bất cứ lúc nào.
Trong khi đó, hệ thống các án thờ cũng bị mục mủn, hệ thống tường quanh nhà cũng nứt nẻ chằng chịt, sụt lún. Một số tác phẩm nghệ thuật đặt trong phủ cùng với hơn 150 mộc bản dù được bảo quản nhưng vẫn có nguy cơ hư hỏng bất cứ lúc nào.
“Hiện tại chúng tôi chỉ biết cho gia cố một số chỗ cột kèo hư hỏng nặng, cùng với đó bôi luyn và thuê người khử mối mọt tạm thời”, ông Nguyễn Phúc Vĩnh Phú (cháu đời thứ 5 và là người quản lý phủ Tuy Lý Vương) ngậm ngùi nói.
Theo trí nhớ ông Phú, lần trùng tu phủ gần đây nhất cũng đã hơn 50 năm trước. Trải qua những biến thiên lịch sử và ảnh hưởng của thiên tai, các công trình cũng như hiện vật của di tích bị xuống cấp nhanh chóng.
“Gần nhất là 3 trận lụt liên tiếp vào cuối năm 2025 đã khiến phủ ngập sâu hơn nửa mét, làm các công trình kiến trúc bên trong xuống cấp nhanh hơn”, ông Phú kể lại và cho hay, hiện tại con cháu chỉ biết khắc phục theo kiểu mang tính tạm thời.
Trước tình trạng xuống cấp như thế, người coi sóc phủ cho biết đã nhiều lần viết đơn lên các cơ quan chức năng liên quan để cầu cứu. Phần nữa do là di tích quốc gia nên việc sửa chữa, tu bổ cũng cần được sự cho phép của các cấp thẩm quyền.
Gần nhất vào cuối tháng 9/2026, ông Phú đã thay mặt con cháu phủ gửi đơn đến UBND phường Vỹ Dạ về việc xin sửa chữa, trùng tu di tích phủ Tuy Lý Vương.
Sau khi nhận được đơn, phường đã cử cán bộ xuống khảo sát trực tiếp, lập biên bản hiện trạng và xác định mức độ hư hỏng. “Mong rằng công trình sẽ sớm nhận được sự quan tâm để được trùng tu, nếu chậm trễ hơn nữa sẽ không biết chuyện gì xảy ra”, ông Phú bày tỏ.
Sẽ làm hồ sơ và kế hoạch xin trùng tu
Liên quan đến việc xuống cấp của di tích phủ Tuy Lý Vương, UBND phường Vỹ Dạ có văn bản gửi Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế để tham vấn ý kiến về việc xuống cấp của di tích này.
Sau khi nghiên cứu hồ sơ, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đưa ra hướng dẫn về giải pháp kỹ thuật đối với từng hạng mục. Cụ thể với hạng mục sửa chữa hệ thống mái ngói giải pháp được đưa ra đó là dùng ngói cùng loại, kích thước, màu sắc với ngói hiện trạng; tận dụng tối đa ngói cũ còn sử dụng được; giữ nguyên độ dốc mái, hình thức bờ nóc, bờ mái và các chi tiết trang trí trên mái.
Với hạng mục thay thế cấu kiện gỗ bị mối mọt, hư hỏng nặng cần khảo sát, đánh giá cụ thể tình trạng kỹ thuật của từng cấu kiện, ưu tiên bảo quản, gia cố, vá, nối cấu kiện. Chỉ thay mới đối với cấu kiện đã mất khả năng chịu lực, không thể gia cố. Cấu kiện thay mới phải tương đồng về loại gỗ, kích thước, hình dáng, kỹ thuật liên kết truyền thống và được đánh dấu để phân biệt với yếu tố gốc. Đối với việc xử lý mối đã thực hiện, đề nghị cung cấp thông tin về đơn vị thực hiện, phương pháp, hóa chất sử dụng để đánh giá sự phù hợp với yêu cầu bảo quản di tích.
Đối với hạng mục sửa chữa hệ thống thoát nước khu vực sân: không nâng cao độ sân làm thay đổi tương quan giữa sân với nền nhà thờ và các công trình trong di tích; giữ lại, tái sử dụng vật liệu lát sân gốc (nếu có), trường hợp phải tháo dỡ phải đánh dấu để lắp đặt lại. Ngoài ra, xác định rõ hướng và điểm đấu nối thoát nước ra ngoài khuôn viên.
Tuy nhiên, do di tích là di tích cấp quốc gia, hồ sơ thuộc thẩm quyền thẩm định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (khoản 2 Điều 23 Nghị định số 208/2025/NĐ- CP).
Theo đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội phường Vỹ Dạ, sau khi nhận được phản hồi từ Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, phường đang phối hợp với phía gia đình phủ Tuy Lý Vương để làm hồ sơ chi tiết về tình hình xuống cấp cũng như kế hoạch xin trùng tu để trình Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch theo đúng quy trình.