 |
| Đóng BHXH đúng quy định sẽ giúp người lao động yên tâm làm việc. Ảnh minh họa: Lê Việt Anh |
Thiệt thòi từ mức lương làm căn cứ đóng thấp
Tại một sàn giao dịch việc làm gần đây, một số người lao động đã chủ động trao đổi với nhà tuyển dụng về việc đóng BHXH theo đúng mức quy định. Chị Đỗ Thị Như Ý, ở phường Thuận Hóa, cho biết: Khi được tuyển dụng vào làm việc tại một khách sạn trên địa bàn thành phố Huế, chị kiên quyết thương lượng để có mức lương làm căn cứ đóng BHXH phù hợp. Lý do xuất phát từ trải nghiệm trước đây của chị tại một công ty cũ. Trong nhiều năm, doanh nghiệp chỉ đóng BHXH trên mức lương tăng dần từ 3 triệu đồng lên 4,6 triệu đồng/tháng. Khi làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp, chị bất ngờ vì số tiền nhận được chỉ khoảng 2,7 triệu đồng/tháng.
Theo quy định, mức hưởng trợ cấp thất nghiệp hằng tháng được tính bằng 60% bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp của sáu tháng đóng gần nhất trước khi thất nghiệp, trong giới hạn luật định. Với khoản trợ cấp ít ỏi, chị Ý cho biết số tiền chỉ đủ trả tiền phòng trọ, chưa kể điện, nước trong thời gian tìm việc mới, buộc chị phải sử dụng khoản tiền tích lũy.
Theo Báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026 của Navigos Group, hơn 43% người lao động tham gia khảo sát cho biết doanh nghiệp đóng BHXH dựa trên một mức lương cố định thấp hơn thu nhập thực tế; gần 11% cho biết mức đóng chỉ dựa trên lương tối thiểu vùng và khoảng 5% không được đóng BHXH. Tuy nhiên, không phải mọi khoản thu nhập thực nhận đều mặc nhiên thuộc tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Theo quy định, căn cứ đóng được xác định dựa trên tiền lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác thuộc diện tính đóng.
Phạt đến 75 triệu đồng, buộc đóng đủ tiền trốn đóng
Nghị định số 283/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, BHXH và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Theo khoản 2 Điều 44, hành vi đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp hơn quy định tại khoản 1 Điều 31 Luật BHXH thuộc trường hợp trốn đóng BHXH bắt buộc. Người sử dụng lao động là cá nhân vi phạm có thể bị phạt tiền từ 18% đến 20% tổng số tiền trốn đóng, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng. Đối với tổ chức, mức phạt bằng hai lần mức phạt áp dụng cho cá nhân, tối đa 150 triệu đồng.
Ngoài tiền phạt, người sử dụng lao động còn bị buộc đóng đủ số tiền BHXH bắt buộc trốn đóng và nộp khoản tiền tính bằng 0,03% mỗi ngày trên số tiền trốn đóng, tương ứng với số ngày trốn đóng, vào quỹ BHXH. Mức xử phạt cụ thể tùy thuộc hành vi và số tiền vi phạm; không phải trường hợp nào cũng áp dụng mức tối đa 150 triệu đồng đối với tổ chức.
Nghị định cũng quy định cách xử lý đối với hành vi không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền BHXH bắt buộc đã đăng ký sau thời hạn 60 ngày kể từ hạn đóng, đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự. Việc xử phạt không thay thế nghĩa vụ khắc phục hậu quả. Doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm đóng bảo hiểm theo quy định; việc truy đóng, điều chỉnh thông tin tham gia và giải quyết quyền lợi cho người lao động cần được thực hiện tương ứng với kết quả xác minh.
Không chỉ tình trạng đóng BHXH trên mức lương thấp hơn quy định, việc doanh nghiệp chậm đóng, nợ BHXH kéo dài cũng là vấn đề cần quan tâm. Theo số liệu của BHXH TP. Huế, tính đến tháng 9/2026, tổng số tiền chậm đóng, trốn đóng BHXH trên địa bàn là 318 tỷ đồng. Thực trạng này cho thấy, bên cạnh việc bảo đảm doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm đúng hạn, việc xác định đúng tiền lương làm căn cứ đóng cũng có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền lợi lâu dài của người lao động.
Theo ông Nguyễn Viết Dũng, Giám đốc BHXH thành phố Huế, cơ quan BHXH đã tăng cường kiểm tra, phát hiện và yêu cầu doanh nghiệp khắc phục các vi phạm về đóng bảo hiểm. Khi có căn cứ xác định đóng thiếu, việc xử lý cần gắn với yêu cầu truy đóng phần còn thiếu, điều chỉnh quá trình tham gia và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động.