 |
| TS. Trần Thị Quỳnh Nga đồng chủ nhiệm đề tài (đứng giữa), Khoa Giáo dục Tiểu học, Đại học Sư phạm Huế cùng các cộng sự. |
Từ thực tiễn lớp học đến giải pháp AI
Nói và nghe là những kỹ năng quan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở tiểu học. Để đánh giá năng lực giao tiếp của học sinh, giáo viên không chỉ xem xét nội dung mà còn phải theo dõi cách diễn đạt, tốc độ nói, âm lượng, cử chỉ và thái độ giao tiếp. Trong khi đó, với lớp học đông học sinh và thời lượng mỗi tiết học có hạn, việc hướng dẫn, nhận xét cụ thể cho từng em gặp không ít khó khăn.
Xuất phát từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu gồm TS. Hoàng Hữu Phước, TS. Trần Thị Quỳnh Nga (Khoa Giáo dục Tiểu học, Đại học Sư phạm, Đại học Huế) và các cộng sự đã phát triển VietSpeak AI trong giai đoạn từ tháng 1/2023 đến tháng 6/2026. Hệ thống số hóa hai nhóm nhiệm vụ, 15 dạng nhiệm vụ và 45 bộ tiêu chí đánh giá (rubric), bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, phục vụ các hoạt động như kể chuyện, trình bày và tương tác.
Thay vì chỉ hỗ trợ ghi nhận kết quả sau mỗi lần phát biểu, VietSpeak AI hướng đến tổ chức quá trình luyện tập và đánh giá có hệ thống, giúp giáo viên theo dõi sự tiến bộ, đồng thời tạo điều kiện để học sinh thực hành nhiều lần và chủ động khắc phục hạn chế.
TS Hoàng Hữu Phước cho biết: “Điểm nổi bật của VietSpeak AI là khả năng kết hợp nhiều công nghệ AI để phân tích bài nói trên cả phương diện ngôn ngữ và biểu hiện phi ngôn ngữ. Từ video thực hành, hệ thống sử dụng công nghệ nhận dạng tiếng nói để chuyển lời nói thành văn bản; phân tích tín hiệu âm thanh nhằm xác định tốc độ, âm lượng, khoảng ngắt; đồng thời ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên, mô hình ngôn ngữ lớn và thị giác máy tính để xem xét nội dung, mạch ý, cử chỉ, hướng nhìn”.
Các dữ liệu được tổng hợp, đối chiếu với bộ tiêu chí phù hợp từng dạng nhiệm vụ để tạo gợi ý nhận xét và hướng cải thiện. Nhờ cách tiếp cận đa phương thức, việc đánh giá không chỉ dựa vào lời nói mà còn xem xét nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả giao tiếp. Hệ thống cũng không mặc định khác biệt phương ngữ vùng miền là lỗi phát âm, mà chú trọng độ rõ và khả năng truyền đạt.
Với VietSpeak AI, quy trình vận hành gồm các bước từ thiết lập nhiệm vụ, tiếp nhận và phân tích video đến tổng hợp kết quả, giáo viên phê duyệt, gửi phản hồi cho học sinh và lưu lịch sử luyện tập. Cũng theo TS. Trần Thị Quỳnh Nga: “Nguyên tắc xuyên suốt của công trình này đó là “AI gợi ý - giáo viên quyết định”. Trí tuệ nhân tạo chỉ đóng vai trò hỗ trợ phân tích, tổng hợp và cung cấp minh chứng. Giáo viên chính là người kiểm tra, điều chỉnh, phê duyệt kết quả trước khi sử dụng trong quá trình hướng dẫn học sinh”.
Hiệu quả từ thực tiễn đến khả năng nhân rộng
Cô giáo Nguyễn Thị Tâm Chi, giáo viên Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, thành phố Huế, cho biết: “Trực tiếp trải nghiệm và sử dụng ứng dụng VietSpeak AI, bản thân tôi cảm thấy ứng dụng này giúp giáo viên giảm áp lực đánh giá, tăng chất lượng phản hồi đối với từng học sinh. Với lớp học từ 35 em, việc lắng nghe và nhận xét từng bài nói, đọc trong một tiết học là không dễ. Ứng dụng này giúp tôi tiết kiệm thời gian, theo sát sự tiến bộ của từng em. Phụ huynh cũng có thể quay video bài đọc, phát âm tiếng Việt của con mình, sau đó tải lên ứng dụng để nhận góp ý và cùng giáo viên hướng dẫn con luyện tập tại nhà. Nhờ đó, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường chặt chẽ hơn, góp phần nâng cao kỹ năng nói, nghe và năng lực tiếng Việt của học sinh”.
 |
| VietSpeak AI hỗ trợ giáo viên có thêm căn cứ để hướng dẫn sát hơn, đồng thời giúp mỗi học sinh có thêm cơ hội luyện tập, nhận phản hồi và tiến bộ. |
Theo số liệu do nhóm nghiên cứu cung cấp, VietSpeak AI đã được sử dụng hoặc kiểm chứng với hơn 12.000 học sinh, trong đó có trên 1.000 học sinh dân tộc thiểu số, cùng 1.042 giáo viên tại 267 trường thuộc 34 tỉnh, thành phố. Qua đối sánh hơn 3.500 video với hội đồng chuyên môn, hệ thống đạt mức tương đồng tổng hợp 92,7%. Thời gian xử lý trung bình giảm từ 6 phút xuống còn 1,5 phút/video; số lượt phản hồi trên cùng quy mô nhân sự tăng ít nhất năm lần.
Kết quả bước đầu cho thấy khả năng hỗ trợ giáo viên giảm tải công việc đánh giá, đồng thời mở rộng cơ hội luyện tập cho học sinh. Hệ thống có giao diện và chức năng như 1 ứng dụng (app), có thể sử dụng trên điện thoại thông minh, máy tính bảng và máy tính cá nhân, không đòi hỏi thiết bị chuyên dụng; cấu trúc mô-đun cũng tạo điều kiện điều chỉnh nội dung theo khối lớp và yêu cầu dạy học.
Tuy vậy, để triển khai rộng rãi và bền vững, giải pháp cần đi cùng các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh, đặc biệt là hình ảnh, giọng nói được ghi lại trong quá trình luyện tập. Bên cạnh đó, cần tiếp tục kiểm soát chất lượng đánh giá, rà soát sai lệch của mô hình và hướng dẫn giáo viên sử dụng công cụ đúng mục đích.
Giành giải Nhất tại Hội thi Sáng tạo kỹ thuật thành phố Huế lần thứ 16 năm 2026 ở lĩnh vực Giáo dục, VietSpeak AI cho thấy một hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo gắn với nhu cầu thực tế của các nhà trường.