Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự đồng thuận cao về sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu rất rõ: cơ chế đặc thù chỉ phục vụ cho một nhiệm vụ chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng của quốc gia; tháo gỡ vướng mắc để bảo đảm tiến độ nhưng tuyệt đối không trở thành tiền lệ cho việc hợp thức hóa sai phạm hay nới lỏng kỷ cương pháp luật.

Quy định rõ hơn các điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế, bày tỏ sự đồng tình cao với sự cần thiết ban hành nghị quyết và đánh giá đây là bước cụ thể hóa kịp thời, toàn diện chủ trương của Bộ Chính trị.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đây là một nghị quyết đặc thù trong tình huống đặc thù, nên sẽ có những nội dung chưa nằm trong hệ thống pháp luật hiện hành và cần được xử lý bằng cơ chế riêng để đáp ứng yêu cầu cấp bách phát sinh trong thực tiễn.

Trên tinh thần ủng hộ nghị quyết sớm được ban hành nhưng phải bảo đảm thuận lợi, an toàn trong tổ chức thực hiện, đại biểu Nguyễn Thị Sửu tập trung góp ý ba nhóm vấn đề lớn.

Về phạm vi và điều kiện áp dụng, bà cơ bản thống nhất với việc dự thảo xác định đối tượng, thời gian áp dụng đối với các dự án đã triển khai nhưng chưa hoàn thiện đầy đủ thủ tục pháp lý. Tuy nhiên, để tạo cơ sở pháp lý chắc chắn hơn cho địa phương và cơ quan thực hiện, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn các điều kiện áp dụng cơ chế đặc thù.

Theo đó, việc triển khai phải xuất phát từ yêu cầu cấp bách phục vụ APEC 2027, không vụ lợi, không tham nhũng, tiêu cực; đồng thời vẫn phải bảo đảm các yêu cầu về an toàn công trình, bảo vệ môi trường, phòng cháy chữa cháy, quốc phòng, an ninh và lợi ích công cộng.

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Huế tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp  

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cũng đề nghị cân nhắc kèm theo nghị quyết danh mục cụ thể các dự án, công trình, hạng mục được áp dụng cơ chế đặc thù. Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, cách tiếp cận này vừa giúp tháo gỡ các tình huống cấp bách đã phát sinh, vừa khẳng định đây là cơ chế áp dụng trong phạm vi đặc biệt, tạo sự yên tâm cho cơ quan và cán bộ thực thi.

Một nội dung thu hút sự chú ý là ý kiến của đại biểu về quỹ đất lấn biển sử dụng để thanh toán dự án BT tại Phú Quốc. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu cơ bản đồng tình với cơ chế Chính phủ đề xuất nhưng cho rằng vấn đề mấu chốt không chỉ là thời điểm xác định giá đất mà là cơ chế kiểm soát kết quả định giá.

“Với quỹ đất có tiềm năng thương mại lớn, giá trị quỹ đất thanh toán phải được xác định theo cơ chế thị trường, tính đúng, tính đủ, công khai, minh bạch; đồng thời phải được kiểm tra, kiểm toán trước khi quyết toán cuối cùng và xử lý đầy đủ phần chênh lệch nếu có”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Liên quan đến cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm, đại biểu Nguyễn Thị Sửu bày tỏ đồng tình với chủ trương bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Tuy nhiên, để bảo vệ đúng người, đúng việc, bà đề nghị gộp và chỉnh lý các quy định theo hướng quy định đầy đủ các điều kiện được xem xét loại trừ hoặc miễn trách nhiệm.

Các điều kiện này bao gồm: thực hiện đúng chủ trương, đúng thẩm quyền, vì lợi ích chung, không vụ lợi, không tham nhũng, tiêu cực và đã thực hiện các biện pháp cần thiết để phòng ngừa, hạn chế thiệt hại.

Trao quyền đặc biệt phải có cơ chế kiểm soát đặc biệt

Tại phiên thảo luận, nhiều đại biểu tập trung vào yêu cầu kiểm soát quyền lực khi áp dụng cơ chế đặc thù. Đại biểu Lý Anh Thư (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) khẳng định việc ban hành cơ chế đặc thù là tạo điều kiện pháp lý cần thiết để thực hiện nhiệm vụ chính trị đối ngoại của quốc gia. Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và kiểm soát chặt chẽ.

Theo đại biểu Lý Anh Thư, cơ chế cần tạo niềm tin để cán bộ “dám nghĩ, dám làm” vì lợi ích chung, nhưng không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa vi phạm hoặc miễn trừ trách nhiệm một cách chung chung. Đồng thời, các công trình phục vụ APEC phải nằm trong tầm nhìn phát triển lâu dài của Phú Quốc, tính đến hiệu quả đầu tư và khả năng khai thác sau sự kiện.

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đi sâu hơn vào khía cạnh kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình; đồng thời đề nghị cơ chế đặc thù chỉ áp dụng cho các dự án trực tiếp phục vụ hội nghị, tránh mở rộng sang các công trình liên quan khác.

“Khi Quốc hội trao quyền đặc biệt thì phải thiết kế kèm theo một cơ chế kiểm soát đặc biệt”, đại biểu Lê Văn Thế nhấn mạnh.

Đại biểu Lý Anh Thư (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) phát biểu tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp 

Theo đại biểu Lê Văn Thế, các nguyên tắc về quản lý tài sản công, nghĩa vụ tài chính và tiêu chuẩn kỹ thuật vẫn phải được thực hiện đầy đủ. Sau khi hoàn thành các công trình, Chính phủ cần có báo cáo tổng kết gửi Quốc hội để đánh giá hiệu quả và rút ra bài học kinh nghiệm.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thay mặt Chính phủ tiếp thu, giải trình và làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết, phiên thảo luận có 11 đại biểu phát biểu, đa số đại biểu đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra trong việc chuẩn bị, cập nhật, bổ sung hồ sơ, tài liệu và tổ chức thẩm tra theo quy định.

Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý, bổ sung để hoàn thiện dự thảo cả về nội dung chính sách và kỹ thuật lập pháp; xác định rõ hơn phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và nguyên tắc thực hiện; công khai danh mục hoặc tiêu chí xác định các dự án thuộc phạm vi áp dụng và tuyệt đối không mở rộng phạm vi áp dụng hoặc tạo tiền lệ cho việc xử lý các trường hợp tương tự.

Lê Thọ