ASEAN cần tăng cường sức mạnh nội vùng trước tác động của thuế quan

Diễn đàn khu vực ASEAN tháng 7/2026 tại Manila, Philippines.

Thương mại nội khối ASEAN trong tình hình thế giới mới

ASEAN là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp vấn đề trên. Các nước thành viên như Campuchia, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn.

Mạng lưới sản xuất của ASEAN trải rộng khắp các quốc gia. Do đó, thúc đẩy đàm phán với Washington chỉ được xem là một phần của giải pháp hạn chế tác động từ thuế quan. Vấn đề đặt ra là ASEAN phải hành động để tăng cường hiệu quả hoạt động của thị trường nội địa, bảo đảm mạng lưới sản xuất trong khu vực vẫn phát triển một cách khả thi, nhất là khi việc tiếp cận thị trường Mỹ trở nên khó dự đoán.

Trong nhiều thập kỷ, Đông Nam Á được hưởng lợi từ nền kinh tế toàn cầu mở. Trong đó Mỹ cung cấp một thị trường xuất khẩu rộng lớn và là nguồn đầu tư quan trọng. Đồng thời, sự tăng trưởng nhanh chóng của Trung Quốc cũng tạo ra nhu cầu mới và thu hút ASEAN tham gia vào tiến trình mở rộng mạng lưới sản xuất.

Nhìn chung, cả hai cường quốc này vẫn sẽ tiếp tục là những đối tác thiết yếu. Tuy nhiên, ASEAN sẽ phải thay đổi và không thể tiếp tục mặc định rằng Mỹ sẽ vẫn là một thị trường mở và dễ dự đoán, hoặc Trung Quốc sẽ vẫn tạo ra nhiều nhu cầu như trước.

Giải pháp được các chuyên gia tin tưởng là không khép kín hay loại trừ bất kỳ cường quốc nào. ASEAN nên duy trì sự cởi mở với các bên. Quan trọng nữa là các quốc gia trong khối phải đảm bảo thị trường nội địa hoạt động hiệu quả hơn, tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho các doanh nghiệp khi điều kiện bên ngoài trở nên xấu đi.

Không một thỏa thuận song phương nào giữa các nước thành viên ASEAN có thể thay đổi hoàn toàn cục diện thương mại trong khu vực. Tuy nhiên, những giải pháp mới có thể đáp ứng một số yêu cầu cụ thể, tạo ra các mô hình mà các nền kinh tế thành viên khác có thể tham gia, góp phần giảm bớt những thiệt hại do bất ổn thương mại trên toàn cầu.

Nỗ lực hướng tới hội nhập rộng rãi

Được biết hiện nay, khối ASEAN đã có sẵn nhiều công cụ và khuôn khổ phù hợp để giải quyết các rào cản đang còn tồn tại.

Diễn đàn các nước ASEAN tham gia sự kiện về phát triển kinh tế tháng 6/2026 tại Pasay, Philippines.

Trong đó, các cuộc đàm phán về Hiệp định Khung Kinh tế Số ASEAN (DEFA) đã kết thúc. Lưới điện ASEAN cũng đã bắt đầu chuyển từ tham vọng lâu dài sang hành động thực tiễn. Nhiệm vụ tiếp theo là biến những kế hoạch này thành hiện thực.

Không phải mọi hành động đều cần có sự tham gia của tất cả 11 thành viên ngay từ đầu. Các thỏa thuận song phương giữa các nước và giữa các nhóm nhỏ hơn có thể đóng vai trò tiên phong, miễn là vẫn mở rộng để chào đón sự tham gia của các bên khác và hỗ trợ cho tiến trình hội nhập khu vực rộng lớn hơn.

Hợp tác năng lượng có thể là một ví dụ. Theo dự án mua bán điện xuyên biên giới Tích hợp Điện lực Lào - Thái Lan - Malaysia - Singapore, điện từ Lào được truyền tải qua lưới điện của Thái Lan và Malaysia để đến Singapore. Ở đây, Thái Lan đóng vai trò là quốc gia trung chuyển, một vai trò được nhận định là rất quan trọng đối với bất kỳ sự mở rộng nào của mô hình này. Khi mở rộng hoạt động giao dịch điện trong tương lai, nếu tính toán rõ ràng và khả thi hơn về thương mại cho các nước tham gia, có thể các dự án tích hợp này sẽ tạo động lực thiết thực cho Lưới điện ASEAN.

Sáng kiến của ASEAN về Hợp tác thanh toán kỹ thuật số cũng là một ví dụ điển hình khác. Vấn đề cần các bên liên quan xem xét là giải quyết thách thức lớn về việc liệu các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể hoàn tất giao dịch xuyên biên giới mà không cần phải sử dụng các hệ thống khác nhau ở mỗi thị trường ASEAN không.

Nguyên tắc tương tự cũng có thể áp dụng cho thương mại thực phẩm. Trong đó, theo thỏa thuận song phương về gạo, Thái Lan có thể cung cấp cho Singapore, quốc gia trong cùng khối, lên đến 100.000 tấn gạo trong vòng 5 năm. Thỏa thuận này được nhận định là một khuôn khổ, không phải cơ chế bảo đảm mua hàng hay chính sách hỗ trợ giá, các giao dịch vẫn tuân theo giá quốc tế hiện hành. Thậm chí, ngay cả khi không có giá cố định, hai bên vẫn có thể tạo lập các giao dịch với giá tốt khi nguồn cung bên ngoài gián đoạn.

Từng bước xây dựng thị trường ASEAN

Các quốc gia ASEAN sẵn sàng tiến hành ký kết các thỏa thuận song phương cần thiết, miễn là các thỏa thuận đó luôn “mở cửa” cho các thành viên khác tham gia và bảo đảm phù hợp với nguyên tắc chung của ASEAN. Bằng cách này, hợp tác song phương và hợp tác giữa nhóm nhỏ các nước có thể củng cố thị trường khu vực.

Quang cảnh tàu chở hàng tại cảng Los Angeles, California.

Dù các thỏa thuận song phương riêng lẻ giữa các thành viên ASEAN sẽ không làm thay đổi thương mại nội khối ASEAN, nhưng chúng có thể mang lại cho các doanh nghiệp nhiều lựa chọn hơn, đồng thời hỗ trợ khu vực ít bị tổn thương hơn trước những biến động từ bên ngoài.

Phải nhìn nhận rằng, ASEAN không thể ngăn cản việc các quy tắc ở những nơi khác thay đổi. Nhưng khu vực có thể củng cố và tăng cường hiệu quả hoạt động của thị trường nội khối. Trong một thế giới bất ổn, đó có thể được xem là biện pháp phòng vệ thiết thực nhất.