Tri ân

Đại tá Hà Văn Ái và CCB Phạm Ngọc Tuấn tại hiện trường. Ảnh: Quang Đạo

Mới đây, sau khi nhận được tin báo, Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) TP. Huế đã tìm gặp nhân chứng cùng rà soát các địa điểm nghi có mộ tập thể để lên phương án tìm kiếm, cất bốc.

Tôi rất cảm động khi thấy hình ảnh Đại tá, Phó Chính ủy Bộ CHQS thành phố Hà Văn Ái giữa những ngày hè bỏng rát vẫn luôn sát cánh cùng Đại úy Phạm Ngọc Tuấn - một cựu chiến binh của Trung đoàn 6, Quân khu Trị Thiên, người trực tiếp tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 ở khu vực Thành nội kiểm tra hiện trường. Từ nhiều nguồn tin khả tín, sau khi đối chiếu tư liệu lịch sử, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS) TP. Huế phối hợp cùng Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng triển khai khảo sát, tìm kiếm dấu vết mộ liệt sĩ tập thể bằng máy radar xuyên đất thu thập dữ liệu. Qua đó, đối chiếu, củng cố tính chính xác của các nguồn tư liệu lịch sử, đặc biệt là các thông tin về mộ liệt sĩ tập thể của cán bộ, chiến sĩ Quân giải phóng hy sinh khi chiến đấu, bảo vệ Kinh thành Huế trong Chiến dịch Xuân 1968.

Trên thực tế, việc tìm kiếm đồng chí, đồng đội hy sinh diễn ra khá kỳ công. Có trường hợp như cố Bí thư Thành ủy Huế (lúc đó trực thuộc Liên khu 5) Ngô Phước Hà (Lén) bị trúng bom hy sinh ở hậu cứ. Cơ quan tổ chức chôn cất ông ở vùng khe Ngân Hàng - bên dòng Tả Trạch. Nguyên Trưởng phòng Hành chính Trần Công Trình là một trong những người tham gia chôn cất nên mỗi lần cơ quan Thành ủy Huế tổ chức tìm kiếm đều có ông tham gia.

Sở dĩ phải tìm đi tìm lại nhiều lần là do mất dấu. Khi chôn, vùng khe Ngân Hàng cây cối um tùm. Nhưng rồi đạn bom và chất hóa học làm cho núi rừng trơ trọi. Để phủ xanh đất trống đồi núi trọc, người người xin giao đất trồng rừng. Ngoài ra, sau Hiệp định Paris năm 1973, Quân giải phóng đã làm một con đường cho xe tăng tiến về xuôi, diện mạo địa hình do vậy có sự khác biệt lớn. Chính yếu tố này làm cho cuộc tìm kiếm tưởng như vô vọng. Nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy Nguyễn Trung Chính và nguyên Bí thư Thành ủy Huế Nguyễn Văn Quang sau nhiều lần tham gia tìm kiếm đã trực tiếp đón hài cốt cố Bí thư Thành ủy Huế Ngô Phước Hà đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ (NTLS) thành phố Huế.

Tương tự là câu chuyện tìm liệt sĩ Ngô Văn Hải, nguyên Trung đội phó Trinh sát C3 Huyện đội Hương Thủy (cũ). Ông hy sinh chiều 31/10/1972 cùng với 2 đồng đội do vấp phải mìn ở ngã ba pháo sáng gần chân Động Hoàng.

Cả ba người tham gia chôn cất, gồm các ông: Lê Hữu Tòng, Lê Bá Sơn và Hà Thúc Chuyên. Sau 3 lần tìm kiếm bất thành, lần cuối họ rủ thêm bà Nguyễn Thị Thảo. Trong chiến tranh, bà Thảo là Huyện ủy viên Hương Thủy được phân công chỉ đạo xã Nguyên Thủy - Thủy Bằng. Họ thay nhau tìm kiếm suốt cả buổi sáng nhưng vô vọng. Trong khi thân nhân đang bày đồ lễ dâng cúng trời đất thì ông Lê Hữu Tòng phát hiện có người đang đi tới. Ông Tòng thưa chuyện và hỏi quanh khu vực này có còn hố bom nào không? Người đàn ông lớn tuổi gật đầu và giơ tay chỉ hướng. Di chuyển chừng 300m, quả là còn dấu vết của hố bom. Bà Thảo cho biết, sau giải phóng, xã Thủy Bằng đã cất bốc ở đây 2 bộ hài cốt đưa về an táng ở NTLS Hương Thủy. Tia hy vọng lóe lên. Họ thay nhau đào bới và cuối cùng: thắt lưng, bút máy và tư trang của liệt sĩ Ngô Văn Hải hiện ra.

Hai trường hợp vừa nêu sau khi họ hy sinh đều được đồng chí, đồng đội trực tiếp chôn cất vậy mà công việc tìm kiếm quả vô cùng gian nan, nếu không kiên trì và gặp may, chắc khó mà đạt được ước nguyện.

Trong một lần trò chuyện, nguyên Bí thư Huyện ủy Phong Điền Lê Sáu (Nguyễn Tích) đã kể cho tôi nghe câu chuyện ông tham gia chôn cất 4 thi thể ở vùng Cốc Bai - Cốc Ruộng phía bắc huyện Phong Điền.

Đó là mùa hè của năm 1971, sau khi dự họp Khu ủy Trị Thiên - Huế, Bí thư Huyện ủy Lê Sáu tháp tùng đoàn của Bí thư Đảng ủy Đoàn 6 Vũ Thắng (Võ Phi Trắng) trở lại đồng bằng. Người dẫn đường là Trinh sát An ninh vũ trang Hồ Xuân Mãn. Thời chiến tranh, khi hành quân qua vùng giáp ranh dưới cao điểm Cốc Bai hoặc khu vực gần động Ông Do vào ban ngày là cực kỳ nguy hiểm, vì ở đây binh sĩ Mỹ và quân đội Sài Gòn chốt giữ.

Để lục tìm dấu vết của quân giải phóng, trên trời, đối phương cho máy bay trinh thám O.V10, các loại "rọ", "gáo" tìm kiếm; còn dưới đất là biệt kích, thám báo. Chúng thường cải trang thành quân giải phóng xâm nhập dò la, chỉ điểm, gài mìn hay mai phục.

Khi đến vùng Cốc Ruộng, trời đã xế chiều. Phát hiện có dấu vết bất thường, ông Hồ Xuân Mãn ra hiệu cho đoàn dừng lại... Tiếp tục tìm kiếm, ông Hồ Xuân Mãn tìm thấy xác của 4 anh bộ đội nằm cạnh bờ suối. Chỉ một mình ông tự lần mò lật từng thi thể, trực tiếp kiểm tra địch có gài mìn hoặc lựu đạn hay không, rồi nghe ngóng, quan sát. Khi biết chắc chắn an toàn, mới quay lui báo cho đoàn của ông Vũ Thắng biết để cùng lo chôn cất.

Vì cuốc, xẻng không có nên cả đoàn chỉ nhặt đá để lấp và dùng tay đào cát chôn lấp cho đồng đội. Nhìn quân trang, chỉ biết 4 anh em hy sinh là bộ đội, hoàn toàn không hay  biết ở đơn vị nào.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã quyết định mở "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS". Đây là một việc làm thể hiện sáng ngời đạo lý "Ăn quả nhớ người trồng cây", "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Tin rằng, chiến dịch này sẽ mang lại nhiều kết quả tốt đẹp.