Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Những giá trị để lại

Tác phẩm Quyết tâm tiến lên! Biết tiến lên!. Ảnh: nxbhanoi.com.vn

Cuốn sách không dày (chưa đến 200 trang) nhưng in bìa cứng sang trọng. Nhan đề cuốn sách, nếu chỉ xem đơn thuần về ngôn ngữ thì sự lặp lại từ “tiến lên” có vẻ… không ổn. Nhưng khi gắn với hai từ “Quyết ” và “Biết” thì lại trở thành một thông điệp, một tư tưởng chỉ đạo rất quan trọng, không chỉ trong chiến tranh mà với cả mọi công việc trong thời bình, nhất là khi đất nước tiến sang “kỷ nguyên mới”. “Quyết tiến lên” thể hiện ý chí sắt đá; còn “Biết tiến lên” là có đường lối, phương sách khoa học, hợp lý với điều kiện cụ thể để giành thắng lợi. Nói một cách đơn giản là phải tránh cho được bệnh “duy ý chí”.

Đây cũng chính là bài học lớn từ quyết định “kéo pháo ra” làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ (7/5/1954). Trong cuốn sách này, “Bài phát biểu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhân lễ kỷ niệm 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2004)” được ghi lại theo bản ghi âm mà nhiều người chưa biết. “Hôm nay là ngày của chúng ta, của toàn thể Nhân dân, của bạn ta trên thế giới. Có được chiến thắng này (Đại tướng nghẹn ngào rút khăn lau nước mắt), biết bao người đã ngã xuống. Tôi lên Điện Biên Phủ, cả ngày đêm nhớ anh em, nhớ những nấm mồ (lại khóc)… Bản thân tôi, các anh chị có nói đến cống hiến, nhưng thật ra tôi chỉ như giọt nước trong biển cả…”. Sau đoạn mở đầu này, Đại tướng nhắc đến một câu hỏi của nhà báo Thụy Sĩ: “… Bây giờ còn kẻ thù nghèo nàn và lạc hậu… làm sao đánh thắng kẻ thù đó”. Đại tướng trả lời: “… Như Bác Hồ đã nói: Làm việc tất cả đều vì Nước, vì Dân, không có cá nhân. Bác Hồ nói với tôi câu đó, khi tôi nằm cùng với Bác trên cái giường gỗ trong hang Pắc Bó…”.

Trước khi kết thúc, Đại tướng nói: “Hãy nhớ hai chữ: Quyết đánh và Quyết thắng nghèo nàn lạc hậu” (In đậm theo sách). Tuy bài nói gọn trong 3 trang giấy, Đại tướng đã nói thêm “Tổng thống Ni-ca-ra-goa trước đây có hỏi tôi: Bí quyết thắng giặc. Tôi cũng nói như vậy: Quyết đánh và Quyết thắng và có thêm 2 chữ nữa: Biết đánh và Biết thắng. Cho nên phải dũng cảm và thông minh, muốn thông minh thì phải học, học cả lịch sử nữa…”. Và Đại tướng kết thúc với dòng cuối in đậm “Quyết tiến lên và Biết tiến lên!” - Từ đó, mới tạo nên nhan đề cuốn sách này.

Tôi trích dẫn trước hết từ bài viết ngắn trong 18 bài được in trong cuốn sách chính vì tính tư tưởng có giá trị vượt thời gian của nó. Đề tài trong 18 bài viết rất đa dạng, thể hiện quan điểm, nhận thức của Đại tướng về nhiều sự kiện hệ trọng của đất nước.

Mở đầu cuốn sách là “Diễn văn đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc trong ngày Độc lập” dài đến 11 trang. Tuy bài đã in trong “Lịch sử Chính phủ Việt Nam, tập I (1945 - 1955) tại Nxb Chính trị Quốc gia năm 2008, nhưng tôi tin là nhiều người cũng như tôi chưa đọc vì mấy chục năm qua, mỗi khi nhắc đến “Ngày Độc lập”, chúng ta thường chỉ dẫn lại “Tuyên ngôn độc lập” và các bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Căn cứ vào nội dung bài, trong đó có câu “Dưới sự lãnh đạo của Chính phủ lâm thời và Chủ tịch Hồ Chí Minh, dân ta sẽ đem hết của cải, xương máu ra xây đắp, tô điểm non sông…”, chúng ta biết Diễn văn này đồng chí Võ Nguyên Giáp đọc khi Chính phủ lâm thời vừa ra mắt ngay sau Cách mạng Tháng 8/1945. Với tư cách Bộ trưởng Bộ Nội vụ, đồng chí Võ Nguyên Giáp đã trình bày toàn bộ đường lối, chính sách của Chính phủ cách mạng non trẻ, trong đó có nội dung mà gần đây, Đảng ta đã khẳng định: “Chính phủ khuyến khích, nâng đỡ tư nhân trong những công cuộc kinh doanh to tát…”.

Đặc biệt, cuốn sách đã giới thiệu bài phát biểu của Đại tướng nhân dịp kỷ niệm 130 năm Ngày sinh chí sĩ Phan Bội Châu (26/12/1867 - 26/12/1997) với nhan đề “Biết ơn cụ Phan Bội Châu”. Đại tướng đã nhắc lại nhiều kỷ niệm ở Huế “lúc 14 tuổi, vào học trong Quốc Học Huế, tôi kết bạn với một số học sinh yêu nước. Rồi hăng hái tham gia phong trào sôi nổi đòi ân xá cụ Phan Bội Châu. Đến khi cụ bị đưa vào Huế thì hằng tuần cứ đến chiều thứ Năm, tôi cùng với anh Nguyễn Chí Diểu, anh Hải Triều, chị Bội Lan, chị Thể Chi và một số học sinh Trường Quốc Học, Trường Đồng Khánh đến nghe ông già Bến Ngự nói chuyện. Ấn tượng để lại trong tôi rất sâu đậm. Toàn là những câu chuyện yêu nước thương nòi… Cụ là một chí sĩ yêu nước, một nhà văn hóa lớn. Đúng như Nguyễn Ái Quốc đã sớm đánh giá, cụ Phan là một vị “thiên sứ” thức tỉnh 20 triệu đồng bào ta…”.  Đại tướng còn ghi lại “bài thơ chúc Tết thanh niên, đến bây giờ tôi còn nhớ: “Đời đã mới, người càng nên đổi mới/ Mở mắt thấy rõ ràng tân vận hội… Chữ rằng: Nhật nhật tân, hựu nhật tân”. Đổi mới, lúc đó đã nói đến đổi mới rồi. Chúng tôi mỗi học sinh nam nữ nghe Cụ cất tiếng kêu gọi, lòng sáng bừng lên như một bó đuốc…”.

Như vậy, lời kêu gọi “Đổi mới” cách nay đã gần trăm năm (cụ Phan bị thực dân Pháp đưa về giam lỏng tại Huế từ cuối năm 1925). Tiếp nối và noi gương những bậc “thiên sứ” như cụ Phan Bội Châu và Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng đã thể hiện “tầm nhìn xa” trong cuộc đời hoạt động cách mạng lâu dài của mình.

Về đề tài những bài học kinh nghiệm trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, cuốn sách còn những bài quan trọng như “Phát biểu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp về bản dự thảo tổng kết cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước” dài gần 20 trang và “Bức thư Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi đồng chí Lê Đức Thọ ngày 20/2/1988”. Trong đó, có các đoạn nói đến những thay đổi chủ trương mở các chiến dịch lớn (như cuộc Tổng tiến công Xuân 1968, chiến dịch Trị Thiên Huế năm 1972, trận tấn công mở đầu giải phóng Buôn Mê Thuột…) dẫn đến chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử Xuân 1975…

Có thể nói, chính với tư duy khoa học “Biết đánh và Biết thắng” mà tôi  đã dẫn ở đầu bài, trong “Những năm tháng quyết định” (tên Hồi ký của Đại tướng Hoàng Văn Thái - NXB Quân đội nhân dân, 2001), tại “Nhà Rồng” trong Hoàng Thành Thăng Long, “Tổ Trung tâm” - nhóm đầu não chiến lược đã được thành lập.

“Lê Trọng Tấn và Cao Văn Khánh là hai chỉ huy được Đại tướng giao nghiên cứu đánh tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Giờ vẫn là hai người đó, phụ trách Tổ Trung tâm, giúp Đại tướng hoạch định kế hoạch tác chiến trong trận tổng tấn công kết thúc chiến tranh” (Sách “Tướng Cao Văn Khánh, nhà tham mưu chiến lược” - NXB Quân đội nhân dân, 2011).

Như trong bài đã dẫn, mặc dù Đại tướng khiêm tốn nói rằng “… tôi chỉ như giọt nước trong biển cả…”, nhưng chỉ với 18 bài viết trong cuốn sách này, những giá trị mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp để lại là rất quý giá, là tài liệu tham khảo bổ ích cho tất cả chúng ta…