 |
| Không gian trưng bày đề tài nghiên cứu “Sự trân trọng cơ thể và cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPT” |
Áp lực ngoại hình
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, thanh, thiếu niên, đặc biệt là học sinh (HS) THPT ngày càng phải đối mặt với áp lực về hình thể lý tưởng. Sự tiếp xúc liên tục với hình ảnh chỉnh sửa và văn hóa so sánh xã hội trên các nền tảng mạng xã hội làm gia tăng đáng kể sự không hài lòng về cơ thể và tâm trạng tiêu cực ở giới trẻ.
Trước những thách thức này, những nghiên cứu về hình ảnh cơ thể đã có sự dịch chuyển quan trọng, từ việc tập trung giảm thiểu các khía cạnh tiêu cực sang thúc đẩy hình ảnh cơ thể tích cực. Một trong những nội dung trọng tâm của xu hướng mới này là sự trân trọng cơ thể. Khi cá nhân trân trọng cơ thể mình, họ có xu hướng có mối quan hệ lành mạnh hơn với bản thân và thế giới xung quanh, từ đó cải thiện cảm nhận hạnh phúc.
Các nghiên cứu quốc tế đã chứng minh rõ ràng vai trò của sự trân trọng cơ thể đối với hạnh phúc và hiệu quả trong việc giảm lo lắng về hình ảnh cơ thể ở thanh, thiếu niên, song tại Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh HS THPT, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về mối quan hệ này.
Xuất phát từ thực tế này, hai học sinh Dương Nguyễn Hồng Anh (lớp 10A1) và Hoàng Nguyễn Thảo Phương (11B1), Trường THPT A Lưới đã nghiên cứu đề tài “Sự trân trọng cơ thể và cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPT”, với mong muốn cung cấp bằng chứng khoa học, đóng góp vào việc nâng cao sức khỏe tâm thần và hạnh phúc tổng thể cho HS. Đề tài đã đoạt giải Nhất Cuộc thi Khoa học kỹ thuật học sinh trung học cấp thành phố năm học 2025 - 2026 và đoạt giải Ba cuộc thi cấp quốc gia.
Theo Dương Nguyễn Hồng Anh, ở lứa tuổi THPT, sự trân trọng cơ thể đóng vai trò nền tảng cho sự phát triển tâm lý lành mạnh, giúp HS duy trì lòng tự trọng ổn định, điều hòa cảm xúc tốt và giảm tác động tiêu cực từ các chuẩn mực ngoại hình. Nhóm đã thực hiện khảo sát với 547 HS THPT. Kết quả cho thấy, các em trân trọng cơ thể và có cảm nhận hạnh phúc ở mức trung bình khá, tồn tại khác biệt theo giới tính và khối lớp, trong đó HS nữ và khối cuối cấp có xu hướng thấp hơn. Sự trân trọng cơ thể có mối liên hệ thuận chiều với cảm nhận hạnh phúc. HS càng trân trọng cơ thể thì mức độ hạnh phúc càng cao.
Học cách yêu thương cơ thể
Trong khuôn khổ đề tài, nhóm nghiên cứu triển khai chương trình “Tôi tự tin” nhằm giúp học sinh nhận ra và trân trọng giá trị bản thân không chỉ dựa vào ngoại hình. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh được khuyến khích nhìn nhận, phản biện những chuẩn mực sắc đẹp phi thực tế trên mạng xã hội, từ đó hình thành nhận thức tích cực về bản thân và sự tự tin trong cuộc sống.
Hoàng Nguyễn Thảo Phương chia sẻ, chương trình được tổ chức theo hình thức tương tác như thảo luận nhóm, nhập vai, thực hành và trò chơi giáo dục trong không khí cởi mở, thân thiện. Nội dung tập trung vào các chủ đề gần gũi với học sinh, như: Nhận diện hình ảnh cơ thể, tác động của mạng xã hội đến chuẩn mực ngoại hình, xây dựng lòng tự trọng và sự tự tin, ứng phó với lời chê bai về hình thể, chăm sóc bản thân toàn diện và cảm nhận hạnh phúc khi là chính mình.
Ngoài ra, nhóm còn triển khai nhiều hoạt động nhằm nâng cao sự trân trọng cơ thể cho HS, như: Câu lạc bộ “Tôi tự tin”; sáng tạo các sản phẩm truyền thông với chủ đề “Tôi yêu cơ thể”; xây dựng sổ tay “Nuôi dưỡng thân - Gieo hạnh phúc” và trang thông tin yeuminh.com để chia sẻ kiến thức, lan tỏa thông điệp tích cực. Một số hoạt động nghệ thuật và truyền thông được học sinh tự thiết kế nhằm tạo không gian chia sẻ và kết nối.
Các hoạt động trên giúp HS hiểu rõ hơn về hình ảnh cơ thể tích cực, giảm tự ti và so sánh không lành mạnh, đồng thời nâng cao sự trân trọng cơ thể và cảm nhận hạnh phúc. Nhiều em đã áp dụng các kỹ năng như điều chỉnh suy nghĩ tiêu cực, thực hành lòng biết ơn với cơ thể và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Đặc biệt, chương trình “Tôi tự tin” được lan tỏa đến các trường THPT khác như một mô hình giáo dục có tính ứng dụng cao, phù hợp với tâm lý HS THPT.
Cô giáo Nguyễn Thị Trang Ngân, giáo viên hướng dẫn đề tài cho rằng, nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong bối cảnh áp lực ngoại hình ngày càng gia tăng trong học đường. Nhóm học sinh đã xây dựng cơ sở lý luận tương đối đầy đủ, triển khai khảo sát với quy trình rõ ràng và vận dụng các công cụ thống kê cần thiết. Các hoạt động giáo dục được thiết kế phù hợp với lứa tuổi, có tính ứng dụng và khả năng nhân rộng trong trường học.
Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất khuyến khích HS chủ động tham gia các hoạt động trải nghiệm, tự phản tư, chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần, chia sẻ cảm xúc nhằm nuôi dưỡng sự trân trọng cơ thể và cảm nhận hạnh phúc. Nhà trường và giáo viên cần lồng ghép nội dung này vào các môn học, hoạt động giáo dục và đồng thời được tập huấn kỹ năng hỗ trợ học sinh. Công tác tư vấn tâm lý học đường cũng cần được tăng cường trong trường học.