 |
| Cảnh trong vở diễn ca kịch “Cung phi Điểm Bích”. Ảnh: Nhà hát NTCK Huế cung cấp |
Phiên bản ấn tượng
“Cung phi Điểm Bích” là một kịch thơ của Hoàng Công Khanh được sáng tác từ năm 1989, tái hiện câu chuyện huyền ảo nhưng thấm đẫm tính nhân văn về cung phi Điểm Bích - một phụ nữ tài sắc, tinh thông thơ, ca, nhạc, múa trong Triều Trần. Được vua Trần Anh Tông giao nhiệm vụ “thử lòng” Thiền sư Huyền Quang - bậc chân tu của Thiền phái Trúc Lâm, nàng đã trải qua những giằng xé dữ dội giữa tình yêu và đạo lý. Để rồi, từ một mỹ nhân chốn cung đình, nàng thức tỉnh để lựa chọn con đường thiện lương, trở về đời sống dân gian với trái tim thanh sạch.
Đã có một phiên bản cải lương “Cung phi Điểm Bích” rất thành công của Nhà hát Cải lương Trung ương với sự góp mặt của Nghệ sĩ ưu tú Thanh Thanh Hiền. Thế nhưng, nghệ sĩ Tất Đính đã vượt qua thử thách rất lớn đó khi chuyển thể thành công “Cung phi Điểm Bích” từ tác phẩm văn học sang ca kịch Huế. Ngôn ngữ kịch thơ trang nhã, âm hưởng thiền vị, vũ đạo mềm mại đã tạo nên một tổng thể nghệ thuật trác tuyệt, khiến “Cung phi Điểm Bích” trở thành một trong những vở diễn gây ấn tượng mạnh mẽ tại liên hoan.
Được “chọn mặt gửi vàng, đạo diễn Hoàng Quỳnh Mai đã bước vào một địa hạt mới là sân khấu ca kịch Huế với dấu ấn dàn dựng tạo được cảm giác chín muồi. Người xem nhận ra trong Điểm Bích sự mãnh liệt và khát khao của một thiếu nữ vừa bước vào tuổi yêu, vẻ cao sang của cung phi, thoáng lẳng lơ gợi nhắc Thị Mầu, đôi chỗ phảng phất Súy Vân. Và đoạn “phân thân” của Huyền Quang được xem như điểm nhấn dàn dựng, giúp cuộc đấu tranh nội tâm hiện hình trên sân khấu một cách giàu cảm xúc mà vẫn thuyết phục bởi trái tim của Huyền Quang không phải là sắt đá.
Dấu ấn dàn diễn viên tài năng
Trong ký ức của nhiều người, NSƯT Trần Thị Loan là gương mặt giữ “độ sáng” của vai Điểm Bích. Ở tuổi 46, chị hóa thân thành cung phi 16 tuổi vẫn có duyên. Tiếng hát chậm rãi, bổng trầm theo nhịp phách ca Huế, cách nhấn nhá điệu nghệ tạo nên một Điểm Bích vừa đẹp vừa bất an: Một bên là nhiệm vụ quyến rũ, một bên là xung đột tâm lý, để rồi bị chế ngự bởi tình yêu chợt đến dành cho vị chân tu. Đây là một vai hay cả ca và diễn của một nghệ sĩ thanh sắc vẹn toàn.
Với vai Huyền Quang, Phan Thu được nhớ bởi phong thái điềm tĩnh, đĩnh đạc. Anh kể từng có giai đoạn phải tự “đặt lại” kỹ thuật biểu diễn: Nghiên cứu cử chỉ, phong thái, âm giọng, cốt cách và cả số phận nhân vật để đạt đến lối ca diễn tiết chế, mực thước. Sự lao động miệt mài ấy, theo đồng nghiệp, là lý do anh tạo được dấu ấn một Huyền Quang minh tuệ trên sân khấu ca kịch Huế.
Các vai diễn khác góp phần làm nên “độ dày” của vở: NSƯT Hoàng Hà để lại ấn tượng với vai người say chột mắt; NSƯT Tuấn Lin vào vai vua Trần Anh Tông khoan thai, uy quyền; nghệ sĩ Vũ Phong đảm nhận vai người yêu cũ của Điểm Bích với cá tính mạnh, phá cách. Dàn múa, dàn nhạc, đội ngũ hát vọng cũng được nhắc đến như phần nền nâng cảm xúc cho tổng thể.
NSND Lê Tiến Thọ, Trưởng ban Tổ chức cuộc thi khẳng định: Kịch thơ “Cung phi Điểm Bích” được chuyển thể từ tác phẩm văn học qua loại hình nghệ thuật ca kịch Huế rất thành công. Vở diễn đã phát huy, khẳng định giá trị loại hình nghệ thuật ca kịch Huế, vừa mang tính dân gian, vừa mang tính bác học rất sang trọng, lại rất trữ tình.
Không dừng lại “Mỗi năm một vở diễn”
Nhớ về vở diễn, nghệ sĩ Phan Thu chia sẻ, một khán giả ở Thủ đô khi biết Nhà hát NTCK Huế đem “Cung Phi Điểm Bích” dự liên hoan, đã vội đến xem như một sự kiểm chứng. Những tràng pháo tay, khán giả xem từ đầu tới cuối, mỗi câu nói hay, ca hay là khán giả vỗ tay liên tục. Chính sự nồng nhiệt từ khán giả đã giúp tôi cùng các đồng nghiệp dồn toàn tâm, toàn lực cho vai diễn.
Thành tích của vở tại liên hoan trở thành dấu mốc quan trọng: Huy chương Bạc tập thể do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng; Huy chương Vàng cá nhân cho vai Điểm Bích và Huyền Quang; Huy chương Bạc cá nhân cho vai Người say chột và vua Trần Anh Tông; cùng các giải dành cho tác giả, chuyển thể, dàn nhạc. Vở diễn sau đó còn được ghi nhận trong danh sách tặng thưởng tác phẩm văn học nghệ thuật xuất sắc của Liên hiệp các Hội VHNT Huế năm 2025.
Là sản phẩm đầu tiên của mục tiêu khiêm tốn một năm một vở diễn, “Cung phi Điểm Bích” cho thấy ca kịch Huế có khả năng bước ra “vùng khán giả quen” nếu có kịch bản tốt, chuyển thể chắc tay và dàn dựng phù hợp. Từ thành công ở các sân khấu lớn, ca kịch Huế hoàn toàn có thể hấp dẫn khán giả trẻ, khán giả là khách du lịch, nếu biết tạo “điểm rơi” bằng câu chuyện, lớp trò và trải nghiệm biểu diễn. Khi vở diễn có thể gây tiếng vang ở các không gian ngoài Huế, đó cũng là cơ sở để Nhà hát NTCK Huế xây dựng kế hoạch lưu diễn, tăng suất diễn định kỳ, gắn sân khấu ca kịch với hành trình khám phá văn hóa Huế.