Nuôi cá lồng trên dòng sông biên giới

Sông A Sáp qua vùng A Lưới. Ảnh: Minh Tâm

Cơ hội cho người dân vùng cao

Vùng đất A Lưới có hai con sông A Sáp và A Lin chảy sang nước bạn Lào. Từ năm 2009, trên lưu vực sông A Sáp qua vùng A Lưới đã xây đập ngăn với mục đích giữ nước để làm thủy điện. Vì thế, sông A Sáp trở thành hồ chứa nước khổng lồ có chiều dài gần 47km với diện tích lòng hồ lên đến 331km2.

Được sự hỗ trợ từ Dự án Nâng cao năng lực của phụ nữ trong xây dựng mô hình sinh kế bền vững dựa vào quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ở thượng nguồn sông A Sáp thuộc huyện A Lưới (cũ), từ năm 2022, hàng chục hộ dân đã được hỗ trợ tài chính, tập huấn kỹ thuật, tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm và triển khai nuôi các loài thủy sản có giá trị trên lưu vực sông A Sáp cũng như các ao hồ thuộc hệ thống dòng sông này.

Anh Hồ Văn Thắng, thôn Căn Te, xã Hồng Thượng (nay là xã A Lưới 3) - Trưởng nhóm mô hình sinh kế nuôi cá lồng chia sẻ: “Tham gia mô hình nuôi cá giống, cá lồng trên sông A Sáp, cuộc đời tôi cũng như những thành viên trong nhóm hộ đã “sang trang” mới. Không gì vui bằng mình sống được bằng sức lao động và trí tuệ của mình, nhất là đối với một người khuyết tật, thiếu may mắn như tôi”.

Tận dụng nguồn nước sạch, thức ăn tự nhiên cùng với kỹ thuật hiện đại để nuôi cá lồng, ươm giống là mô hình đầu tiên anh nghĩ đến. Sau thời gian học hỏi kinh nghiệm và được sự hỗ trợ của địa phương, Dự án, anh Thắng đã triển khai mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn, sản xuất tổng hợp gồm nuôi cá lồng, trồng rau, nuôi bò kết hợp với nuôi giun quế theo hướng sản xuất khép kín.

Nghĩ là làm, gia đình đã đầu tư làm mô hình nuôi cá lồng, bè với 4 lồng nuôi; cải tạo 1.500m2 ao cá ươm giống và cung cấp nguồn cá giống ra thị trường, mỗi năm cho thu nhập khoảng 170 triệu đồng. Bên cạnh đó, gia đình còn mạnh dạn đầu tư mô hình nuôi giun quế làm thức ăn cho chăn nuôi, cung cấp phân của giun quế làm phân bón cho vườn rau và cải tạo gần 1.000m2 đất để trồng rau sạch hữu cơ, cung cấp thực phẩm sạch cho các chợ truyền thống và các trường học trên địa bàn, mỗi năm cho thu nhập hơn 60 triệu đồng.

Nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ thuộc sông A Sáp. Ảnh: Nguyễn Khánh

Không chỉ từng bước làm giàu cho bản thân mình, anh còn là “tuyên truyền viên” hướng dẫn, chia sẻ cho nhiều thành viên là phụ nữ trong nhóm hộ để cùng nhau phát triển kinh tế bền vững, với thu nhập bình quân khoảng 53 triệu đồng/người/năm từ mô hình nuôi cá lồng, bè, cá giống.

Là mẹ đơn thân, có chồng mất vì tai nạn lao động, hoàn cảnh của chị Hồ Thị Thầu, thôn KLeng A Bung, xã Quảng Nhâm (nay là xã A Lưới 2) khó khăn trăm bề. Nhưng rồi 3 đứa con thơ còn tuổi ăn tuổi học đã giúp chị gượng dậy để bước tiếp và trở thành trưởng nhóm của 10 thành viên trong nhóm hộ mô hình nuôi cá lồng trên sông A Sáp. Ban đầu nhóm hộ của chị Thầu được sự hỗ trợ từ dự án 30 triệu đồng, thêm 10 triệu đồng vốn tự có, họ đã mạnh dạn đầu tư và phát triển mô hình nuôi cá trên lòng hồ, luân phiên phân công nhau chăm sóc. Với quy mô khoảng 3.000 - 3.500 con cá thương phẩm, sau thời gian nuôi, nhóm hộ đã thu hoạch và số tiền lãi ban đầu được tái đầu tư cho lứa tiếp theo.

Sinh kế bền vững

Dự án Nâng cao năng lực của phụ nữ trong xây dựng mô hình sinh kế bền vững dựa vào quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ở thượng nguồn sông A Sáp được Trung tâm Nghiên cứu phát triển xã hội (CSRD) khởi xướng và đã được Tổ chức OXFAM tại Việt Nam tài trợ kinh phí thực hiện trong 2 năm, từ 2022 - 2024. Mục tiêu của Dự án nhằm thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, đảm bảo sinh kế hộ gia đình trong lĩnh vực thủy sản. Đồng thời, tăng cường sự tham gia của cộng đồng ven sông vào quá trình quản trị tài nguyên nước và phát triển mô hình sinh kế bền vững dựa vào tự nhiên với tổng vốn Dự án hơn 4,1 tỷ đồng.

Nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ thuộc sông A Sáp. Ảnh: Nguyễn Khánh

Theo đó, Dự án đã hỗ trợ 300 triệu đồng cho 10 mô hình sinh kế nuôi trồng thủy sản bền vững ở 5 xã, gồm: Hồng Thượng, Hồng Thái, Hồng Kim, Sơn Thủy và Quảng Nhâm, huyện A Lưới (cũ) với 100 thành viên tham gia (10 hộ/mô hình); trong đó, 2/3 số thành viên là phụ nữ. Ngoài nguồn vốn từ Dự án hỗ trợ là 30 triệu đồng/nhóm, thành viên nhóm tham gia còn đóng góp vốn đối ứng để đầu tư lồng nuôi, tu sửa, nạo vét ao hồ... Sau thời gian nuôi, sinh trưởng của cá nuôi lồng trên sông A Sáp và nuôi ao rất thuận lợi, tỷ lệ sống rất cao, từ 70 - 95%, trọng lượng cá bình quân đạt từ 0,8 - 1,2kg/con, đạt 100% so với kế hoạch ban đầu. Thành công của mô hình là đã xuất bán, thu được một số tiền để tái đầu tư vào sản xuất, tạo động lực, niềm tin cho các nhóm hộ cộng đồng về sinh kế nuôi trồng thủy sản bền vững.

Bà Trịnh Thị Định, Giám đốc CSRD đánh giá, mô hình sinh kế nuôi trồng thủy sản cộng đồng được hình thành nhằm phát triển sinh kế, giảm nghèo bền vững cho cộng đồng dân tộc thiểu số và miền núi, đặc biệt cho phụ nữ. Vùng A Lưới có thủy điện A Sáp với hơn 300ha hồ chứa, trong đó hơn 100ha diện tích mặt nước có khả năng nuôi trồng nhưng chưa khai thác hết. Đây chính là thế mạnh của các xã dự án, khai thác tiềm năng lợi thế của địa phương để phát triển nuôi trồng, đặc biệt với các hình thức nuôi cá lồng, bè. Mô hình này còn giúp các địa phương có thêm đặc sản phục vụ du khách, nhất là những xã có điểm tham quan, du lịch và nghỉ dưỡng.