 |
| Tàu tuần tiễu của Biên phòng thành phố Huế hoạt động trên biển. Ảnh: Võ Tiến |
Cùng biên phòng ra khơi
Trên tàu tuần tra mang số hiệu BP 31-98-01, Thiếu tá Nguyễn Quang Thành, Hải đội trưởng Hải đội 2 với hơn 10 năm kinh nghiệm tuần tra trên biển, vừa lái tàu vừa trò chuyện: “Chống IUU không thể chỉ nhìn từ xa. Chúng tôi phải xuống tàu, tiếp xúc trực tiếp với ngư dân, kiểm tra thiết bị giám sát hành trình, nhật ký khai thác, và quan trọng nhất là giải thích cặn kẽ lý do vì sao việc tuân thủ pháp luật lại cần thiết. Ngư dân hiểu thì hiệu quả mới bền vững”.
Không khí trên tàu vừa nghiêm túc, vừa gần gũi. Chúng tôi chứng kiến cách lực lượng biên phòng tiếp cận từng tàu cá: Từ lời chào, nụ cười, đến việc kiểm tra giấy tờ, thiết bị VMS (hệ thống giám sát hành trình) và nhật ký khai thác. Mỗi bước đều được thực hiện một cách bài bản, nhưng vẫn tạo ra sự thân thiện. Tất cả giúp ngư dân cảm thấy họ được tôn trọng chứ không bị áp lực.
Thiếu tá Thành khẳng định: “Kiên trì là chìa khóa, IUU không chỉ là vấn đề pháp lý. Nó còn là nhận thức, trách nhiệm nghề nghiệp và bước chuyển từ khai thác tự do sang làm nghề có trách nhiệm, bền vững. Chúng tôi không thể chỉ phạt, mà phải hướng dẫn, động viên và thuyết phục”.
Trong buổi sáng, chúng tôi tiếp cận tàu của thuyền trưởng Trần Văn Cường (TTH-94166-TS) đang neo đậu trên biển để nghỉ tạm sau vài giờ di chuyển. Đứng bên anh trên boong tàu chao đảo, tôi lắng nghe những chia sẻ đầy trải nghiệm: “Trước đây, nhiều lúc chúng tôi chưa thực sự hiểu hết các quy định IUU, nhất là trong những chuyến đi dài ngày. Chúng tôi thường nghĩ chỉ cần ra khơi và đánh bắt, còn các thủ tục là chuyện rườm rà. Sau những buổi đối thoại trực tiếp với anh em biên phòng, chúng tôi nhận ra rằng bật thiết bị giám sát hành trình ngay từ lúc xuất bến và ghi nhật ký khai thác đầy đủ không chỉ là nghĩa vụ pháp luật, mà còn bảo vệ quyền lợi của chính mình. Nó giúp ngăn ngừa hiểu lầm, tránh vi phạm vùng biển nước ngoài và giữ uy tín nghề cá Việt Nam trên trường quốc tế”, anh Cường nói.
Rồi anh kể lại một chuyến đi biển dài ngày, khi sóng lớn đẩy tàu lệch khỏi đường đi dự kiến, nhờ thiết bị VMS và nhật ký rõ ràng, biên phòng nắm được vị trí tàu, tránh hiểu nhầm rằng chúng tôi xâm phạm vùng biển nước ngoài - điều có thể khiến chúng tôi bị xử phạt nặng.
Anh Cường cũng nói thêm, từ khi chính quyền và biên phòng tăng cường tuyên truyền, nhiều thuyền trưởng và ngư dân như anh chủ động cập nhật kiến thức về IUU, ký cam kết không vi phạm và hiểu rõ vai trò của mỗi người trong việc bảo vệ uy tín nghề cá Huế trên thị trường quốc tế. “Chúng tôi không chỉ làm nghề cho hôm nay mà còn cho con cháu mai sau”, anh Cường nhấn mạnh, đầy quyết tâm.
Tổng lực gỡ “thẻ”
Đồng hành cùng chúng tôi là Thượng tá Trần Minh Toàn, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Huế. Anh chia sẻ: Chống khai thác IUU không chỉ diễn ra trên biển mà còn bắt đầu ngay từ cảng cá. Từ đầu năm 2025, lực lượng biên phòng đã tổ chức 38 đợt tuyên truyền với 1.258 lượt người tham gia. Đồng thời, tăng cường tuần tra, kiểm soát, phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời. Đã có 7 vụ vi phạm (3 vụ vượt qua vùng ranh giới được phép khai thác, 4 vụ vi phạm mất kết nối VMS) và đã xử phạt với tổng số tiền là 395 triệu đồng. Tất cả các vụ xử phạt đã cập nhật kết quả xử lý lên hệ thống cơ sở dữ liệu vi phạm hành chính của Cục Thủy sản và Kiểm ngư. Những con số này không chỉ là kết quả hành chính mà còn góp phần quan trọng vào việc gỡ cảnh báo “thẻ vàng” từ Ủy ban châu Âu, mở ra cơ hội xuất khẩu thủy sản bền vững cho Việt Nam.
Công tác chống khai thác IUU là bài toán tổng thể. Không chỉ tuần tra, xử phạt, mà còn tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, lực lượng kiểm ngư và các cơ quan chức năng ngay từ bến. Tức là mỗi tàu cá, mỗi thuyền trưởng, mỗi ngư dân đều hiểu và tự giác thực hiện, dần biến tuân thủ pháp luật thành văn hóa nghề cá.
Việc kiểm tra hồ sơ, giấy tờ, thiết bị liên lạc, nhắc nhở ngư dân thực hành nghề cá bền vững là những công việc diễn ra hàng ngày trên biển, và chỉ khi có sự đồng thuận từ ngư dân, chiến dịch chống IUU mới thực sự hiệu quả. Chính quyền và các đoàn thể địa phương cũng tích cực tham gia: Từ tuyên truyền trực tiếp tại cảng cá, trong cộng đồng ngư dân, đến các cuộc họp định kỳ, giúp nâng cao nhận thức, thúc đẩy đăng ký tàu, kết nối vào hệ thống quản lý dữ liệu nghề cá quốc gia. Những biện pháp đồng bộ này không chỉ kiểm soát IUU mà còn minh bạch xuất xứ hải sản, điều kiện then chốt để mở rộng thị trường xuất khẩu sang EU.
Chuyến tuần tra như chúng tôi được tham gia là minh chứng sống động cho việc biến hiểu biết thành hành động. Ngư dân không chỉ là người đánh bắt, mà còn là những người bảo vệ nghề cá Việt Nam trên trường quốc tế. Mỗi thiết bị VMS hoạt động, mỗi nhật ký khai thác được ghi đầy đủ, mỗi lời nhắc nhở của biên phòng đều góp phần hình thành một văn hóa nghề cá bền vững, minh bạch. Trong bối cảnh Huế và cả nước quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU vào năm 2025, vai trò của biên phòng càng trở nên quan trọng. Họ không chỉ thực thi pháp luật, mà còn là cầu nối giữa chính sách và người dân, giữa trách nhiệm nghề nghiệp và bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Thượng tá Trần Minh Toàn tin tưởng: “Với sự đồng hành của ngư dân, sự phối hợp chặt chẽ của các ngành và sự ủng hộ của cộng đồng, Huế sẽ sớm đạt được mục tiêu phát triển nghề cá bền vững, minh bạch, góp phần quan trọng vào khẳng định vị thế thủy sản Việt Nam trên trường quốc tế. Cuộc chiến chống IUU là hành trình biến hiểu biết thành trách nhiệm, biến tuân thủ thành văn hóa nghề cá, biến mỗi chuyến ra khơi thành một cam kết với biển và với tương lai”.